-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

:


Ανοιξιτικη
θλασσα ολημερς
κμα το κμα.
                           Yosa Buson ( 与謝蕪村  1716-1783)



                                              Εισαγωγ

      Τη περηφνεια που νιθουμε στην Ελλδα για τους μεγλους ποιητς μας: μηρο, Αισχλο, Σοφοκλ, Αριστοφνη, Ρωμαν Μελωδ, Βιτσντζο Κορνρο, Σολωμ, Κλβο, Καβφη, Σεφρη, Ελτη κ.., μπορομε να τη συναντσουμε και σ' λλους λαος, που νιθουνε το διο περηφανοι για τουc δικος τους μεγλους ποιητς. Αγνοομε κυριολεκτικ, τη συμβολ των λλων λαν στον παγκσμιο πολιτισμ. να παρδειγμα, εναι και το σημεριν θμα του ρθρου. Πσα πργματα π.χ., γνωρζουμε για την ιαπωνικ ποηση και τους ποιητς της, ταν σμερα η ελληνικ κι η παγκσμια αγορ κατακλζονται απ τα παντς εδους προντα προηγμνης τεχνολογας της Ιαπωνας; Και πρκειται για ποηση υψηλς ευαισθησας, απ τις σημαντικτερες της παγκσμιας λογοτεχνας, που ιχνογραφε περλαμπρα τη ψυχοσνθεση του Ιπωνα, του ανθρπου που με την εργασα του κανε τη χρα του παγκσμια οικονομικ δναμη.
      Το παρν ρθρο λοιπν ρχεται να ρξει λιγκι φως, στο γνωστο σε πολ κσμο -και σε μνα τον διο- κομμτι της
παγκσμιας ποησης, πειτα να παρουσισει ναν απ τους κορυφαους της και μερικ δεγματα απ λλες κι λλους ποιτητς της, εν παρλληλα θα δεχνει στη πορεα τοτη και στοιχεα απ τον πολιτισμ της Ιαπωνας. Πμε λοιπν παρακτω κι ελπζω να το απολασετε κι εσες, σο κι εγ ταν το στηνα. (Σημ: οι λξεις χικου και Μπσοου τσι εναι ορθ να γρφονται γιατ τσι τις βρκα σωστ γραμμνες, οπτε μην επιχειρσετε να τις προτενετε για διρθωση εκτς αν χετε ατρνταχτα επιβεβαιωμνα στοιχεα). Π.Χ.



λα κοντ μου
μαζ με μνα παξε
σποργε ορφαν.
                            Kobayashi Issa ( 小林一茶 1763-1827)

                                      Ιαπωνικ Ποηση Αν Τους Αινες

      Μσω της ποησς του, ο Ιπωνας ποιητς επνυμος αννυμος, στνει τις δικς του γφυρες με τις παμφγες αισθσεις του σε μας, καθς εικονογραφε μ' απλ και καθαρ χρματα το γενθλιο χρο του, το ιαπωνικ τοπο του καθαρο μυστηρου και των 4 εποχν του τους που μεταποησε τον εσωτερικ του κσμο, διερυνε τις ακτνες των αισθσεν του, τονε βοθησε ν' ανοξει την βεντλια των ονερων του, ν' αυξσει το ερος των προσωπικν του αναζητσεων, να ιχνογραφσει με λιτ κι επιγραμματικ τρπο τα χνη της πανρχαιας παρδοσς του, να ιχνηλατσει το μθο και το βθος των σιωπν του, με δυο λγια, να μας μεταφρει τους δικος του αναβαθμος ζως κι εσωτερικο βλμματος. Για τοτη λοιπν τη ποηση θ' ασχοληθομε σε τοτο το ρθρο και θα ξεκινσουμε με τα βασικ: Τις ποιητικς περιδους της ιαπωνικς ποησης και θ' ακολουθσουνε τα εδη της, πριν εισχωρσουμε βαθτερα.
      Κατ τους Ιπωνες μελετητς, η ιστορα της ιαπωνικς ποησης χωρζεται σε 8 περιδους, που η καθεμι τους οφελει τ' νομ της στην εκστοτε πρωτεουσα της χρας. τσι λοιπν χουμε:

   1η ΠεροδοςΑρχακ                         (660 π.Χ. - 710 μ.Χ.)

   2η Περοδος:  Νρα                             (710 - 794 μ. Χ.)

   3η Περοδος:  Χεν                          (794 - 1185)

   4η Περοδος:  Καμακορα                    (1185 - 1332)

   5η Περοδος:  Ναμ-μπκου τσο            (1332 - 1392)

   6η Περοδος:  Μουρομτσι                  (1392 - 1603)

   7η Περοδος:  ντο Τοκουγκγουα   (1603 - 1868) 

   8η ΠεροδοςΤκυο                             (1868 - σμερα)



      Ιδιατερην νθηση σ' λεc τις περιδους παρουσιζει η λυρικ ποηση. Αυτ οφελεται πιθαν στο γεγονς τι η λυρικ ποηση εναι κυρως αυθρμητη και φυσικη κφραση των ανθρπων που θλουν να εκδηλσουν με ειλικρνεια τα ερωτικ τους αισθματα αλλ και και τα αγν συναισθματ τους προς τη φση και τα γρω τους τοπα. Τα χιονοσκεπ ψηλ βουν το χειμνα, οι ανθισμνες αγριοκεpασις την νοιξη, ο ερωτικς πθος κι ο νστος στη πατρα γη, αvκουνε στα πιο δημοφιλ θματα των ποιητιν, που σχεδν στο σνολ τους διαπνονται απ βαθ ρομαντισμ. Πριν αρχσουμε να μπανουμε στα ενδτερα, -το παρν ρθρο θα καταπιαστε με λες τις περιδους πλην της τελευταας- καλν εναι να αναφρω μερικος σπουδαους κατ καιρος ποιητς και ποιτριες αν τους αινες, τσι επιγραμματικ, αν περοδο:

Σουσανογου νο Μικτο, Τζιμο, Νιντκου / κα Ιγοα νο* Χμε

Κακινομτο νο Χιτομρο, Γιαμμπε νο Ακαχτο, Γιαμανουε νο Οκορα / κες Οτμο Σακανουε, Κσα

Αριγουρα νο Ναριχρα, Χντζο, Μπονια νο Γιασουχντε, Οτμο νο Κουρονοτσι, Κισν, Σουγκαγουρα νο Μιτσιζαν, Σουνζι, Κι νο Τομονρι, Μιμπο νο Τανταμνε, Κι νο Τσουραγιοκι / κα νο νο Κομτσι

Φουτζιγουρα νο Τικα ( Σαντγιε), Φουτζιγουρα νο Αργιε, Φουτζιγουρα νο Ιετκα ( Καργιο), Τζακουρν / κες: Σοκουσ, Κουνακι (κρη του ποιητ Σουνζι), Εφουκο, Μονν, Τζουσαμ, Ταμκο

Γκο-Νταγκ, Χαναζνο

Γκο-Χαναζνο, Ασικγκα Γιοσινρι

Ματσοο Μπσοου, Καργι Σερνγιο

Ισικγουα Τακουμπκου, Μασακα Σικ / κα Γιοσνο Ακκο

 * Η παρουσα του -νο- δηλο τη γενικ δηλαδ εν προκειμνω η Ιγοα -του- Χμε, που προφανς εναι σζυγος πατρας φατρα.



Σκυλσιο κορμ
πετχτηκε χειμνα
μες στο ποτμι.
                            Masaoka Shiki ( 正岡 子規 1867-1902)

      Μσα στις λστες αυτς κι ξω απ' αυτς μπορε κανες να δει διαφρων κοινωνικν θσεων και καταστσεων ανθρπους και να τονιστε επσης πως σημαντικτατο ρλο παξανε κι οι κυρες, -αυτοκρτειρες, πριγκπισσες, κρες ποιητν κλπ, γενικ κατχουνε σημαντικ μρος της ιστορας της ιαπωνικς ποησης. Κατ τον ανθολγο Κι νο Τσουpαγιοκι, "ιδιοφυες της ιαπωνικς ποησης τνκα" θεωρονται οι: Αριγουρα νο Ναριχρα, επσκοπος Χντζο, κυρα νο νο Κομτσι, Μπονια νο Γιασουχντε, Οτμο νο Κουpονοσι και Κισν. Επσης, "ιδιοφυες της ποησης χικου" θεωρονται οι: Σοκν, Μοpιτκε, Τετκου, Τεστσου, Σον, Μπσοου, που πργματι δσαν υπσταση κι αυτονομα στο 3στιχο αυτ τεχνοργημα, ανεβζοντς το μλιστα σε υψηλ ποηση που τελε υπ αυστηρ πειθαρχα. Εδ θα πρπει να αναφερθονε τα εδη της ποησης που επικρτησαν -κι επικρατον ακμα και σμερα, στην Ιαπωνα.

   Α': Χικου: ( 俳句‎ = αστεος στχος) Εναι μια ιαπωνικ ποιητικ φρμα. Παραδοσιακ αποτελεται απ 3 στχους 5, 7, 5 συλλαβν, που τοποθετονται ετε σε 3δα για μφαση σε ναν ολκληρο, χωρισμνο με κεν. Εναι με συνολικ 17 συλλαβς η πιο σντομη μορφ ποησης στον κσμο. Περιγρφει μια εικνα της φσης και δνει στοιχεα για την εποχ του χρνου μσα απ εποχιακς λξεις (Κγκο). Στο χικου γνεται προσπθεια να συλληφθε η στιγμ και να διατηρηθε στην αιωνιτητα. Καθς οι λξεις δεν εναι αρκετς για να περιγρψουνε την ολτητα μιας στιγμιαας εμπειρας, ο ποιητς περιγρφει αχν την ιδα κι αφνει τον αναγνστη να συμπληρσει.
      Η καταμτρηση των συλλαβν εναι να λλο ζτημα. Η ιαπωνικ ποηση δεν καταμετρ συλλαβς αλλ φωνητικ σμβολα (Χυουον μτζι 表音文字 ), τα οποα διαφρουν ελαφρς, καθς μια συλλαβ μπορε να αποτελεται απ 2 φωνητικ σμβολα. Για παρδειγμα, Νππον βα εναι η 1η γραμμ ενς χικου κι αποτελεται απ 5 φωνητικ σμβολα, εν στην ελληνικ μεταγραφ μετρμε 3 συλλαβς. Τα ιαπωνικ χικου γρφονται συνθως με χιραγκνα, δηλαδ σε μια καθαρ φωνογραφα χωρς τη χρση ειδικν συμβλων για λξεις και σε μια γραμμ. Η γραφ χιραγκνα εναι η μα απ τις 2 ιαπωνικς συλλαβικς γραφς κνα, η λλη εναι η κντζι. Π.χ. 

ひるからは Αちとかげもあリ Β くものみね

hi ru ka ra ha Α chi to ka ge mo a ri Β ku mo no mi ne

Το μεσημρι
Α μεγαλσαν οι σκις Β νφη στο θλο

      Ωστσο, επειδ πως παρατηρομε, δεν υπρχουνε κεν μεταξ των συμβλων, μπορε να προσδοθε και μια διαφορετικ ανγνωση, μ' εντελς διαφορετικν ερμηνεα κι αυτ η διτττητα προσδδει μιαν ιδιατερη γοητεα στα μικρ αυτ 3στιχα, -που φυσικ και δεν απαντται στις ευρωπακς γλσσες και δυσκολει τρομερ τη τελικν επιτυχημνην απδοσ τους. Τλος να χαρακτηριστικ των χικου που επσης πρπει να ληφθε υπψιν, εναι τα κιρτζι. Τα κιρτζι εναι ειδικς λξεις που δνουνε δομ και στριξη στο στχο. Στο τλος του στχου δνουν μιαν ασθηση ολοκλρωσης, εν στο μσο του, δρουν σα σημεο σντομης πασης της ρος της σκψης, δνοντας την ασθηση 2 ανεξρτητων σκψεων. Σε λλες γλσσες τα κιρτζι αντικαθστανται με σημεα στξης. Υπρχουν ωστσο ποιητς χικου που ακολουθνε πιο ελεθερη φρμα. Ο ιδρυτς του σγχρονου χκου ως αυτνομη μορφ ποησης ταν ο Μασακα Σικ, που επσης διαμρφωσε τον ρο χικου απ τους παλιτερους χικα χκκου.


        Ζωγραφι μανιταριν και χικου του Ρανγκιο (1798-1876):
            Μετ τη φωτι / να κκκινο φλλο / γνηκ' η θρκα 

      να χικου σε παραδοσιακ φρμα αποτελεται απ ναν στχο με 3 ομδες λξεων με 5, 7 και 5 ιαπωνικ φωνητικ σμβολα. Ωστσο, ακμη και κλασσικο ποιητς πως ο Ματσοο Μπσοου κι ο Κομπαγισι σσα, αρκτα συχν παραβαζαν αυτ τον καννα και δεν πρπει να εκλαμβνεται ως δγμα. Απ το 13ο αι. εμφανζονται τα τεκμηριωμνα χκκου ως ξεχωριστ λυρικ μορφ. Το χκκου εξελχθηκε ως περιπαικτικ κι αστεο ποημα, αγαπητ στους αυλικος και τους σαμουρι. Απ το 15ο αι. εδραινεται το χκκου δπλα στο τνκα ως αυτοτελς στιχουργικ μορφ και το ζτημα συνχισε να εναι το παιχνδι με τις λξεις και τις εικνες.
      Αυτ που σμερα ονομζεται κλασσικ χικου δημιουργθηκε το 16ο αι., στην αρχ της περιδου ντο. Οι ιδιαιτερτητες της περιδου αυτς δημιουργσανε την ασθηση ενς κλειστο, αμετβλητου κσμου, καθς η κοινωνα καθοριζταν απ να φεουδαρχικ ταξικ σστημα κι η Ιαπωνα κοψε σχεδν ολοκληρωτικ την επαφ με τον ξω κσμο. Αυτ το ακριβς ορισμνο σστημα αξιν και συμβλων δωσε σε ποιητς κι ακροατς να κοιν και σαφς οριοθετημνο πλασιο κατανησης. Οι μεταβολς συνβαιναν μνο σε λεπτομρειες κι τσι το χικου διαμορφθηκε απ την αναζτηση της ακμη πιο ακριβος, πιο πετυχημνης κφρασης κι χι την τση αμφισβτησης της παρδοσης της δημιουργας νων φορμν. τσι φρμα και περιεχμενο παραμενανε για αινες σταθερ. πως το θεσε ο διος ο Μπσοου, θελε να μεταδσει την ασθηση "του αμετβλητου μες στη κνηση". Εμφανιστκανε κι λλα εδη και παραλλαγς, αλλ το πιο σοβαρ χικου διαδθηκε καθς ταν απλ κι εκφραστικ και μποροσε να γραφε απ αντερα και καττερα μλη της κοινωνας. Η εξλιξη του χικου επηρεστηκε επσης απ τη σκψη του ταοσμο και του βουδισμο Ζεν.


                    Ζωγραφι & χικου του Ματσοο Μπσοου:
            συχα, απλ, / βουν κτρινα ρδα / κυλνε ταχι

      Πτε εμφανστηκεν ο ρος χικου δεν εναι πλρως εξακριβωμνο. Πιθανν να προρχεται απ το χι του χικα νο ρνγκα και το κου απ το χκκου. Γνρισε γενικτερη διδοση απ τον ανανεωτ της ποησης χικου, Μασακα Σικ (1867-1902). Μετ τον Σικ διαμορφωθηκανε 2 ρεματα. Οι 2 σημαντικτεροι μαθητς του, ο Τακαχμα Κυσι (1874-1959) κι ο Καβαχιγκσι Χεκιγκτο (1873-1937) δσανε στο χικου διαφοροποιημνες ωθσεις που διαρκον ως σμερα. Ο Χεκιγκτο συνχισε τις μεταρρυθμσεις του Σικ και πειραματστηκε με τη φρμα. Ο Κυσι διαμρφωσε το αντθετο ρεμα, του παραδοσιακο χικου. Η σημαντικ επδραση του Κυσι φανεται μχρι σμερα στο ερος της διδοσης του τπου αυτο στην Ιαπωνα. Απ τη σχολ του βγκανε πολλο καταξιωμνοι ποιητς, πως ο Μιζουχρα Σουσι (1892-1981). Απ το ρεμα του Χεκιγκοτο αναπτχθηκε η ελεθερη φρμα του χικου. Σημαντικο ποιητς προλθαν απ' αυτ τη γραμμ πως ο Ιπεκρο Νακατσοκα (1897-1946), ο Ογκιβρα Σεσνσουι (1884-1976), ο Οζκι Χσα (1885-1926) κι ιδιατερα ο Τανντα Σαντκα (1882-1940), που ανκει στους πιο πολυδιαβασμνους ποιητς της Ιαπωνας,
      Την αταραξα διδσκει ο Βουδισμς· αυτν αποζητ ο βουδιστς ασκητς, αυτν κι ο ριμος τεχντης του χικου και προς την δια πνω-κτω κατεθυνση: νδον. Το ηθικ αυτ ατημα εναι εξαρχς συνυφασμνο με τη τχνη, τη τεχνικ και την εικονοποια ακμη του χικου· η συνεδηση της ματαιτητας προβλλεται εδ ως προπθεση της ατομικς αρετς κι η μικροσκοπικ παρατρηση της αινιας φσης ιχνογραφε πιο εφμερα τον παρατηρητ: ''τσι θ' ανθσουν κι οι κερασις στην λλη χθη της ζως'.' Δεν χρειζεται να πιστεει κανες στη μετ θνατο ζω για να νισει την ασκητικ κι ασκημνη συγκνηση αυτς της 15σλλαβης μονοκοντυλις. Αντιλαμβανμαστε αμσως τι η βουδιστικ καρτερα που εμψυχνει τη τχνη του χικου προποθτει να βαθτατο σεβασμ για τα φαινμενα της ζως, για τη φθαρτ κι εφμερη λη του κσμου τοτου και μια λαχτρα συγχρνως, σχεδν απροσδιριστη, για ,τι αναπφευκτα διαβανει. Στη τχνη του χικου, τα πργματα του κσμου εναι ακμη πιο επιτακτικ πργματα του κσμου κι η φυσικ ιχνογραφα προσεταιρζεται τον παρατηρητ, το λυρικ εγ της δικς μας ποησης, σαν να ακμα φυσικ φαινμενο. Στα χικου, για να θυμηθομε το Σολωμ, η μεταφυσικ γνεται φυσικ -χι αντιστρφως- κι η διρκεια ερωτοτροπε με το στιγμιαο παρν. Παραδοσιακ, να χικου πρπει να διαρκε και να διαβζεται σο κρατ μια ανσα.
      Σμερα ο Ματσοο Μπσοου (1644–1694) θεωρεται ο 1ος μεγλος ποιητς χικου. Το δικ του με το βτραχο εναι μλλον το πιο δισημο στον κσμο. Επσης μεγλοι ποιητς χακο ταν ο Γισα Μπουσν (1716-1783) κι ο Κομπαγισι σσα (1763–1827). Ο Κομπαγισι σσα δεν ακολουθοσε πντα τη συμβατικ φρμα 5-7-5. Στα ργα του, που εναντινονται στην αυξανμενη εκζτηση των χικου, διακρνεται μια βαθει αγπη για τον νθρωπο και τα ζωνταν πλσματα, η οποα διανθζεται συχν με χιομορ:

          Βουνσιο ρμα
          λεσε το ρζι μου
          εν κοιμμουν.



  Β': Τνκα: Πρκειται ουσιαστικ για μια προγονικ γραφ του χικου κι αποτελεται απ 2 στροφς στχων, να 3στιχο των 5-7-5 (1 χικου) κι να 2στιχο των 7-7 συλλαβν (ματσοκου). Αρχικ πολλο ποιητς συνθτανε τνκα σε κοινωνικς συνευρσεις αυτοσχεδιζοντας απ κοινο. Ο 1ος ποιητς δημιουργοσε το χκκου (την αρχικ στροφ του τνκα, 5-7-5), ο 2ος το ματσοκου (την επμενη στροφ, 7-7). Αυτ η μορφ της ομαδικς ποησης τανε γνωστ και σαν ουκα (ποηση ερωταπκρισης). Αργτερα, σαν να εδος κοινωνικο παιχνιδιο, συνθεταν ολκερες αλυσδες απ τνκα, που οδγησε στο χακι-ρνγκα που οι στροφς εννονταν μεταξ τους θεματικ.

  Γ': Κγκο: ( 季語 ) Τα χικου χουνε συνθως μιαν εποχιακ λξη αναφορς, (κγκο) που καταδεικνοντας μιαν εποχ του χρνου δνει στον αναγνστη να πλασιο αναφορς της χρονικς στιγμς του ποιματος. Η εποχ δε χρειζεται να αναφερθε ρητ αλλ μπορε να υπονοηθε μσω λλων λξεων. Μερικς απ τις πιο γνωστς εναι οι ανθισμνες κερασις, τα αηδνια κι οι ιτις για την νοιξη, μια απογευματιν αρα, οι λιβελλολες τα κρνα για το καλοκαρι, η πανσληνος, τα κκκινα φλλα και τα σκιχτρα για το φθινπωρο κι οι ππιες, ο παγετς και το χαλζι για το χειμνα. Στο χικου του βατρχου π.χ., ο βτραχος ειναι το κγκο για την νοιξη.

  Δ': Ρνγκα: Εναι ποημα που αποτελεται απ μιαν αλυσδα τνκα, μπορε 2, 3 και περισστερα.

  Ε': Κυκα: (τρελλς στχος) υποεδος του χικου με κωμικ στχο και τα δια χαρακτηριστικ πλξης, που εμφανστηκεν αργτερα σαν μια εξλιξη κλδωσ του, που σκοπ εχε να σατιρσει, αλλ πολλκις εξφραζε παρλληλα και μια κοινωνικ διαμαρτυρα.

ΣΤ': Γκεντι: Πρκειται περ σγχρονου ιαπωνικο χικου που 'χει τις ρζες του κι αυτ στο αρχικ. Δημιουργθηκε μετ τον Β Παγκ. Πλ. ως φιλελεθερο κνημα χικου, απ τις εμπειρες του ιαπωνικο υπερεθνικισμο. Οι ποιητς της σινκ χικου ουντ, της νας κνησης χικου, που δεν ακολουθοσανε τις επιταγς του "παραδοσιακο χικου" κατ τον Τακαχμα Κυσι, δικονταν, συλλαμβνονταν και βασανζονταν και τα περιοδικ τους απαγορεονταν. Ο διος ο Τακαχμα Κυσι θεωρθηκε μετ τον πλεμο κριος υπατιος. τανε πρεδρος του τμματος χικου της Πατριωτικς Εταιρεας για την Ιαπωνικ Λογοτεχνα (Νιχν μπουνγκκου χκοκου κι), κρατικο οργανισμο προπαγνδας με στχο τον λεγχο των πολιτισμικν δραστηριοττων που υπαγτανε στις μυστικς υπηρεσες. Στο σημεριν κνημα χικου γκεντι απαντ κανες διφορες ποιητικς θσεις που συνυπρχουν παρ' λες τις αντιθσεις τους. Κποιοι ποιητς εναι πιστο στη φρμα 5-7-5, λλοι μνο στην εποχιακ λξη, εν λλοι απορρπτουνε και τα δο.



ο Ματσοο Μπσοου υπ Γιοκι Κινκκου (~1820) & το χικου του βατρχου:
      古池や                φορου κε για                   Αρχαα λμνη  
      蛙飛び込む        κβαζου τμπι κομο        ο βτραχος ταρζει  
      水の音                μζου νο οτ                       τσαλαβουτντας.

      Το τνκα και το χικου εναι τα 2 κλασσικ εδη της ιαπωνικς ποησης που χουν ευρεαν απχηση, αφο καθιερνονται ως εδη ποησηc ακμα και στις ευρωπακς εθνικς λογοτεχνες (Γαλλας, Ελλδας, Ιταλαc κ.). Ιδιατερη προτμηση δεχνουν οι Ευρωπαοι προς το χικου.

                                                Ιαπωνικ Ποηση

      Η ποηση πως εδαμε κι νω στα γενικ, αποτελε και στην Ιαπωνα την αρχαιτερη λογοτεχνικ κφραση κι εναι ο γνσιος συνεχιστς της ιαπωνικς λακς/δημοτικς κφρασης της λεγμενης ντουντοτσου. Ιδιατερην νθηση εχε το εδος εκενο που κυριρχησε ο λακωνικς, ο ολιγστιχος κι ολιγοσλλαβος λγος, με τον οποο η λακ ιαπωνικ ψυχ εξωτερικεει τα αισθματ της: ρωτα, αγπη, πθο, πνο, θαυμασμ, λπη, δυσαρσκεια, χαρ, ευχαρστηση, στιρα, χιομορ και μεταγενστερα, κοινωνικοπολιτικ διαμαρτυρα. Λυτ το εδος προτμησης δε δηλο ευχρεια ευκολα γραφc κποια ιδιοτροπα κι λλειψη πνος, αλλ' αποκαλπτει τη βαθει πστη και προσλωση των κατοκων της χρας του Ανατλλοντος Ηλου προς τις πανρχαιες παραδσεις τους. Για τους Ιπωνες η καλλιτεχνα και το κομψοτχνημα υπογραμμζονται με τη μικροτεχνα και το μικροτχνημα.
     H λoγικ που πρυτανεει στους παντς εδους δημιουργος εναι εκενη που προσπαθε ν' αποδσει και ν' απεικονσει τον υπαρκτ κσμο σε σμκρυνση: αιωνβια κι επιβλητικ δντρα να αποδο0ονε σε λιλιποτειες διαστσειc κι αναλογες απραντοι πανμορφοι λειμνες ν' απεικονιστον στα χρματα ενς και μοναδικο λουλουδιο, χωρς ωστσο να αφαιρεται κτι απ τη φυσικτητ τους. Γνωρζουν ριστα στην Ιαπωνα τι αυτς "ο κσμος ο μικρς, ο μγας" εναι ο διος κσμος: σταθερς κι αναλλοωτος στο διβα των καιρν. Γι' αυτ, σο πιο αξιοσημεωτη εναι η συντομα με την οποα μποpε κποιος να τον αποδσει να τονε περιγρψει, τσο πιο πολ σημανει τι τη γνωρζει. Υπ' αυτ την ννοια, η ιαπωνικ ποηση απαρτζεται στο μγιστ της ποσοστ απ αξιοσημεωτης συντομας πσιματα, που μεταξ τους διαφροuνε κυρως ως προς τη μορφ, τη φρμα τους. Σα μια γενικ παρατρηση, αξζει να τονσει κανες, πως τποτε δεν αφνει αδιφορα ναν ιπωνα ποιητ, απ το πιο μεγλο ως το απειροελχιστο κι αυτ το κνει να λιτ κομψοτχνημα, με λλα λγια βζει το πολ στο λγο χωρς μως να του αφαιρε το μεγαλεο, τη σημαντικτητα.



      Στην ιαπωνικ γλσσα υπρχει μνον νας ρος και για τη ποηση και το τραγoδι, η λξη οτα, που προφανς υποδηλο τι σε παλιτερες εποχς τα ποιματα απαγγλλονταν τραγουδιστ, τι δηλαδ τανε τραγοδια και τα διδιδαν απ τη μα επαρχα της χραc στην λλη οι καταρμπε, να εδος πεpιπλανμενων τροβαδορων, οργανωμνων σε μικρς κομπανες και σινφια. Τελευταα, χει καθιερωθε ξεχωριστ, ο ρος σ για τη ποηση, πργμα που σημανει πως η νετερη ποηση εναι πλον προν σνθεσης και γραφης κι ουδεμα σχσην χει με κθε εδος τραγουδισμνου απαγγελμνου λγου. Tο μκος των στχων ποικλλει και κυμανεται μεταξ 3, 9 και 12 συλλαβς, βαθμιαα μως καθιερνονται κι επιβλλονται οι 5σλλαβοι κι οι 7σλλαβοι στχοι, η εναλλαγ των οποων χαρακτηρζει ολκληpη σχεδν τη λυρικ ιαπωνικ ποηση απ τη γννησ της μχρι το τλοc του 19ου μ.Χ. αι..
      Επσης ο αριθμς των στχων ποικλλει και κυμανεται μεταξ 3 και 5 στα μικρ ποιματα, φτνοντας τους 20 ως 150 και περισστερους σε ορισμνα μεγλα ποιματα, που πντοτε ολοκληρνονται μ' να ιδιατερο 3στιχο   5στιχο, με 7σλλαβο τον τελευταο στχο. Τα μεγλα ποιματα εlναι γνωστ ως τσκα ναγκαοτα και τα μικρ ως μιτζικαοτα, τνκα γουκα, εν υπρχουνε και τα μισ ποιματα, τα καταοτα, χαρακτηριζμενα ασφαλς λα τα εδη με βση τον αριθμ των στχων τους και τον αριθμ των συλλαβν τους. Με βση λοιπν τη μορφ τους -αριθμς στχων και συλλαβν αυτν- χουμε τα παρακτω εδη ιαπωνικν ποιημτων:

α). Ντουντοτσου: 4στιχο 26 συλλαβν 7-7-7-5

β). Τνκα: 5στιχο 31 συλλαβν 5-7-5-7-7

γ). Χικου: 3στιχο 17 συλλαβν 5-7-5

δ)
. Καταοτα: 3στιχο 19 συλλαβν 5-7-7. Χρησιμοποιεται σε ποιματα-διαλγους.

ε). Σεντκα: 2 3στιχα 38 συλλαβν 5-7-7 / 5-7-7. (ποηση που το 1ο μρος της επαναλαμβνεται, 2 καταοτα).

ζ).
Κο-οτα: 4στιχο 48 συλλαβν με τομ μετ τις 1ες 7 συλλαβς του κθε στχου ως εξς: 7&5 / 7&5 / 7&5 / 7&5 (παραλογ, μικρ τραγοδι της εποχς Μουρομτσι).

η). Ιμγιο-οτα: δια δομ με το πριν, απλ της στιγμς, -σχετικ πρσφατο εδος.

θ).
Χνκα καεσιοτα: Τνκα-αφιρωση που κλενει να μεγλο ποημα.

ι). Νο: Μεγλο χορωδιακ δρμα-ποημα του 14ου αι. με θματα που πρε το θατρο μαριονεττν (τζορορι) με πολλ αδμενα κομμτια.

κ). Ρνγκα: Αλυσιδωτ ποηση, νο εδος ποιητικς μορφς της κατηγορας ποιημτων-διαλγων (μντο) που προκυψε απ το χωρισμ του τνκα σε καμ.

λ). Νο-κου: Το αρχικ 3στιχο (χικου) και σιμ νο κου το μετ 2στιχο, ενς τνκα, δηλαδ οι νω και κτω στχοι (5-7-5 & 7-7).

μ). Τανρνγκα: (σημανει ολιγστιχο ρνγκα) το 1ο 3στιχο λγεται χοκο και το γρφει νας και το 2στιχο που ακολουθε το γρφει λλος σαν απντηση (ατκα) και γι' αυτ πρπει να προσθτει νο πνεμα και νον χο στους πριν στχους (5-7-5 & 7-7).

ν). Χαζλε: Πρκειται για κωμικ ρνγκα που το 1ο 3στιχ του εξελχθηκε σε ξεχωριστ εδος, στο χικα. χρη στα ευφυολογματα των ποιητν.

ξ). Κικα: Εδος χιουμοριστικο τνκα, απαλλαγμνο απ τις δεδομνες συμβατικτητες του κλασσικο προτπου, εμφανισθν στις 2 τελευταες 10ετες του 18ου μ.Χ. αι.

ο). Σιντασ: Ποηση σε να μορφ που χρησιμοποιε πολλος 12σλλαβους στχους, αλλ κι ελεθερους και ξεφεγει απ τις παραδοσιακc φρμες.

π). Τζιγιο-σι: Πρκειται για ποηση που δεν τηρε κανενς εδους σεβασμ σε παραδοσιακς αλλ και νετερες φρμες -ελεθερος στχος.

      Σημ: Χοκο, χικα, χικου εναι μα ιστορικ εξλιξη που: το 1ο ορζει τη μορφ, το 2ο το περιεχμενο και το 3ο ορζει τη μορφ και το περιεχμενο. Ο επιγραμματικς χαρακτρας των χοκο και χικα εξeλχθηκε σε ολοκληρωμνη ποηση, ως χικου κι οι λαμπρο ποιητς αυτν εναι γνωστο ως χατζν -συνθτες ποιημτων χικου.



      Το μοναδικ στοιχεο διαφοροποησης του ποιητικο στχου απ τον πεζ, εναι ο αριθμς των συλλαβν, με κυριαρχα του μικρο/ποιητικο στχου. Κθε συλλαβ τελεινει σε φωνεν βραχ, ελχιστες δε φορς κα σε φωνεν μακρ, οπτε βαρνουσα σημασα στη ποηση των Ιαπνων χουν οι συνηχσεις κι οι παρηχσεις, μιας κι απουσιζουνε παντελς ο ρυ0μς κι η ομοιοκαταληξα, εν ο τονισμς των συλλαβν παζει ασμαντο ρλο.

      "Η ιαπωνικ εναι γλσσα πολ πτωχ εις φθγγους. Αρχικς συνκειτο εκστη συλλαβ μνον εξ ενς των φωνηντων α, ε, ι, ο, ου μετ προηγουμνων συμφνων κι νευ αυτν. Ως σμφωνα δε, χει τα κ, γκ, φ, β (μπ), π, τ, δ (ντ), (τα 2 τελευταα προφρονται ως τσ, τζ, προ του ι και του ου), μ. ν, ρ, σ, ζ, β, γι. Δεν χει επομνως λ, ημφωνον χ, κ.λπ. Μνον εις νεωτρους σχετικς χρνους προσετθη να τελικν ν ( προελθν εκ του μο) ως ιδιαιτρα συλλαβ. Συλλαβς χει η γλσσα μνον 68. Εις την προφορν μως χουσι γνει πολλα πολυπλοκτεραι μεταβολα. ση κι αν εναι η ικαντης της ιαπωνικς προς δημιουργαν συνθτων και παραγγων λξεων, εν τοτοις η εκμθησις των γραμματικν τηc στοιχεων δεν εναι πολ δσκολος, διτι οι καννες του συμφυρματισμο εναι λοι απλο. (...) Μεταξ των πολλν διαλκτων της, επικρατεστρα εναι η της Γιαμτο κι ιδιαιτρως η της Μικο. Η Γιαμτο Κοτβα (η γλσσα του Γιαμτο) θεωρεται ως η καθαρ ιαπωνικ, εν αντιθσει προς την του 15ου αι. διαδοθεσαν νεοαπωνικν, η οποα χει προσλβει πλθος σινικν εκφρσεων κι χει μεταβλει πολ τους τπους της (...) Κατ τα τελευταα τη η εταρεα Ρομι-κι εργζεται δραστηρως υπρ της εισαγωγης του λατινικο αλφαβτου". Εγκυκλοπαιδικν Λεξικν Ελευθεροvδκη λμμα: Ιαπωνα, τ. 6, σσ. 627-633.

      Με δεδομνη λοιπν, την επδραση των σινικν εκφρσεων επ της ιαπωνικς γλσσας οφελουμε να πομε τι το μεγλο το πολλν στχων ποημα της Ιαπωνας θεωρεται κινεζικς προλευσης, εν το λγων βραχυσλλαβων στχων ποημα αποτελε ιαπωνικ ιδιαιτερτητα, πολ συγγενικ μως με λλα εδη ασιατικς ανατολικς λυρικς ποησης, πως για παρδειγμα τα εξς:

* το κινζικο λιου-σι, χει 8 στχους

* το κορεατικ στζιο, χει 3 3στιχα, το μακρος του στχου σχετζεται με την ευχρεια του ποιητ

* το περσικ ρομπι, εναι ποημα αξιωσημεωτης συμφωνας.

      Το βραχυσλλαβων στχων μικρ ιαπωνικ ποημα υπακοει σ' αυτ τη δισχιλιετ φρμα, λγω του τι νας παραδοσιακς αυστηρς καννας του επιβλλει σημαντικ εξοικονμηση εκφραστικν μσων. Αν εναι δυνατν, να πει κποιος σο μπορε περισστερα, με μια λξη (κγκο)!
      Η ομοιτητα π.χ. του χικου με το αρχαιοελληνικ επγραμμα, παρ' λη τη συγγνει τους ως προς τη μορφ, δε σημανει και συγγνεια αματος σε ,τι αφορ στο περιεχμενο. Διτι το μεν χικου περικλεει λεπτεπλεπτο μυστηριδη χρυσ, εν το επγραμμα προκυψε απ την επιγραφ, για την οποα δεν υπρχει καννας περιορισμς ως προς τον αριθμ των στχων. ο μικρ ποημα της ιαπωνικς λογοτεχνας, σως χει κποια σχση αματος με το ελληνικ λκ 2στιχο λακ 4στιχο και με την αυθρμητη αυτοσχεδιαστικ ποηση των λακν ριμαδρων της Κρτης, της Κπρου, των Κυθρων κι λλων νησιν του Αιγαου, της Ηπερου και της Μακεδονας.
      Εδ κλενουν οι γενικς πληροφορες περ της ιαπωνικς ποησης και πμε μαζ να δομε τις εποχς μια-μια, λιγκι πιο περιγραφικ, καθς και τους κορυφαους αυτν με δεγματα γραφς τους.

1η Περοδος: Αρχακ (660 π.Χ. - 710 μ.Χ.)



      Το 660 π.Χ. γνεται η εγκατσταση του θρυλικο αυτοκρτορα Τζιμο (Bασιλεα 660-585 π.Χ.), στο Γιαμτο, κεντρικ τμμα της νσου Χοντο, που ορζει ως μνιμη πρωτεουσα της Ιαπωνας τη πλη Κασιγουρα, η οποα διατηρε αυτ το ρλο ως το 710 μ.Χ. Προηγουμνως η αυτοκρατορικ αυλ δεν εχε μνιμη δρα και ζοσε υπ καθεστς συνεχος μετακνησης. Αρχαιολογικ επιβεβαωση της χρονολογας αυτς δεν υπρχει. Σχετικς πληροφορες σχηματισμο του κρτους Γιαμτο μεταξ Κυτο κι Οσκα, καθς και τα γεγοντα που διαδραματστηκαν αυτ τη περοδο, δνονται στα 2 χρονικ: Κοτζικ, Βιβλο παλαιν συμβντων Ιστορα της αρχαιτητας (712 μ.Χ.) και Νιχοντζ Νιχν Σοκ, Ιαπωνικ χρονικ (720 μ.Χ.). Αυτ περιχουν επσης τα παλαιτερα μεγλα λυρικ ποιματα της αρχαιτητας, της χρας του Ανατλλοντος Ηλου.
       Περιχουνε μεγλα ποιματα: τσγκα, ναγκαοτα, και μικρ: αμιτζικαοτα, τνκα, γουκα, σεντκα και καταοτα. Το 1ο ποημα που υπρχει και στα 2 χρονικ εναι να τνκα, του οποου συγγραφας θεωρεται ο Θες Σοσα νο γου νο Μικτο, Θες του ωκεανο και των τρικυμιν. Το θμα αυτο του φημισμνου τνκα εναι αρκετ σκοτειν κι ασαφc, δσκολο να χρονολογηθε κι χει σα θμα τη θαντωση ενς γαμψονχη δρκοντα με 8 κεφλια κι ουρς, απ το Θε Σουσανγουο, σζωντας τη μικρτερη απ τις 8 κρες μιας τοπικς θετητας. (Σημ: Θυμζει κπως το δικ μας μθο του Περσα και της Ανδρομδας).
      Τα 2 χρονικ, Κοτζικ & Νιχοντζ περιχουνε κι λλα ποιματα μικρτερης λογοτεχνικς αξας, προσφρουν μως κι λλες χρσιμες πληροφορες. Περιχουν επσης και ποιματα που αποδδονται στους 2 1ους αυτοκρτορες, Τζιμο και Νιντκου, καθς και σε λλους αξιωματοχους της αυτοκρατορικς αυλς: πργκηπες, πριγκπισσες κλπ.
να μικρ δεγμα γραφς της εποχς:
      Το 1ο τνκα, πως προανεφρθη, γρφτηκε πριν το 660 π.Χ. Ο Σουσανγουο ταν να απ τα 3 φημισμνα παιδι του δημιουργο Ιζανγκι, με αδρφια του την Αματεpασο (θε λιο) και το θε Φεγγρι.
Διχτηκε απ τον πατρα του, γιατ τανε ταραξας και κλαψιρης και στλθηκεν εξριστος στη στερι, χωρς να επιτρπεται να γυρσει στη θλασσα. Ο Σουσανγουο φτνοντας στο Ιζομο σκοτνει να δρκοντα με 8 κεφλια κι ουρς, που ετοιμαζταν να καταβροχθσει τη τελευταα απ τις 8 κρες κποιας τοπικς θετητας. Η κρη σζεται και γνεται σζυγς του. Ο Θες τους κτζει να παλτι στη Σογκα. Ιδο:

Ψηλ τεχος προστασας

Πριξ της εστας στο Ιζομο.
Η χρα νεφοσκεπς παντο.
Τη γυν μου φυλσσει το τεχος.
Αχ! αυτ το τεχος προστασας.

      Αυτοκρτορας Τζιμο, εναι ο θρυλικς θεμελιωτς του ιαπωνικο κρτους. Ηγηθες πολεμιστν της περιοχς Κιουσο, κατκτησε το κεντρικ τμμα της νσου
Χονσο, το λεγμενο Γιαμτο. Βασλεψε τη περοδο 660-585 π.Χ. και πθανε σε βαθι γερματα, στα 130 του. Εναι δημιουργς δυναστεας, αλλ και μερικν τνκα, κατ το χρονικ Κοτζικ. Το τνκα που ακολουθε εναι αφιερωμνο στο γιο του, που κατοικοσε στο ρος Ουνεμπ και που σχεδαζε μιαν εξγερση. Ιδο το τνκα:

Απ' το χεμαρρο Σι
υψνονται ταξιδιρικα νφη.
Στη κορφ του Ουνεμπ
λυσσομανον ταραχς στα δση.
Τις σβνει φυσντας αγρας.

     Αυτοκρτειρα Ιγοα νο Χμε,, τανε σζυγος του αυτοκρτορα Νιντκου (βασ. 313-399 μ.Χ.), με γνωστη χρονολογα γννησης, ανακηρχθηκε αυτοκρτειρα το 314 και πθανε το 347 μ.Χ. Στην Ανθολογα Μανιοσο, Συλλογ 10.000 Φλλων, της αποδιδονται 4 τνκα, που θεωρονται ως τα παλαιτερα χρονολογημνα ιαπωνικ ποιματα. Ιδο:

Ο Κρις μου λεπει
πολ καιρ θαρρ,
αγαπητ μου ρη
να τον αναζητσω
να τον καρτερ;

*
λλο να ζσω δεν μπορ.
Σ' αναμονς να λυνω
πνω σε μια βουνοκορφ
με μαξιλρι βρχια.
Κλλιο να μουνα νεκρ.

*
Ανγκη 'ν' επιτακτικ
ο Αφντης να προσμνει
σπου το μαρο μου μαλλ
που το χαδεει αγρι
να το σκεπσει η πχνη.

*
Στον κμπο μες υφανεται
πνω απ' τα στχυα του ρυζιο
και στην αυy απλνεται ομχλη
που χνεται, δεν ξρω πο.
τσι κι ο ρωτς μου σβνει;
______________________________

2η Περοδος: Νρα (710 - 794 μ. Χ.)



      Το 710 μ.Χ. και μχρι το τος 794 γνεται πρωτεουσα 8 αυτοκρατρων και λκνο του ιαπωνικο πολιτισμο η πλη Νρα, της επαρχας Γιαμτο, που εδραινει τη κρατικν εντητα ολκληρου του συμπλγματος των νησιν της Ιαπωνας. Το παλαιτερο και πιτερο διαδεδομνο ποιητικ ργο αυτς περιδου εναι η Ανθολογα Μανιοσο (Συλλογ 10.000 Φλλων - 719 μ.Χ.) που χαρακτηρστηκε απ τους ιστορικος της ιαπωνικς λογοτεχνας, ως η Ανθολογα των Ανθολογιν κι ως Εθνικ τους Μνημεο. Περιχει 4.496 ποιματα, που εναι: 4.173 τνκα, 61 σεντκα και 262 μεγλα ποιματα, οτε να τους μως δε ξεπερν τους 150 στχους -περιλαμβνει δηλαδ το σνολο της ιαπωνικς λυρικς ποησης 2 αινων (6ος-8ος). Ειδικτερα περιχει:

 * Αζομα Οτα: Τραγαδια της Ανατολς, δηλαδ μικροσυλλογς γιαπωνζικων δημοτικν τραγουδιν.

 * Σακιμρι νο Οτα: Ακριτικ ποιματα της αυτοκρατορας, δηλαδ εδος επνυμης ποησης που μοιζει με τα ελληνικ αννυμα στρατιωτικ 2στιχα 4στιχα.

 * Ποιματα επωνμων δημιουργν ποιητν και ποιητριν απ' λες σχεδν τις κοινωνικς τξεις κι ομδες : αυτοκρτορες, πργκηπες, αυλικο, ιερεc βουδιστς, ιερες ινδουιστς, κρατικο υπλληλοι, μποροι, καθς και χωρικο, αγρτες κι λλοι ολιγογρμματοι -φυσικ κι απ τα 2 φλα.

      Οι επνυμοι ποιητς της ογκδους αυτς ανθολογας ανρχονται σε 561, -οι 70 εξ αυτν εναι γυνακες/ποιτριες. Ββαια πολλ. ποιματ της, εναι αννυμα, χωρς αυτ να σημανει τι πρκειται για δημοτικ/λακ ποηση. Οι 5 απ τους κορυφαους ποιητς που συμπεριλαμβνονται στη Μανιοσο εναι οι ακλουθοι: Κακινομτο νο Χιτομρο, Γιαμμπε νο Ακαχτο, Γιαμανουε νο Οκορα, Οτμο νο Ταμπτο & Οτμο νο Γιακαμτσι. Ο τελευταος, εναι κι ο κατ' εξοχν πρωτεpγτηc-δημιουργς της εν λγω ανθολογας. Κι οι 5 κατεχανε διφορες θσεις στην ιεραρχα της αυτοκρατορικς αυλς κι ανκανε στη φατρα Οτμο. γραψαν λοι τους μεγλα -πολλν στχων- ποιματα και σ' αυτ ακριβς το γεγονς οφελουνε τη μεγλη φμη τους, μ' εξαlρεση τον Οτμο νο Ταμπτο, που συνθεσε να κκλο ποησης τνκα, στον οποιο εξυμνε το απαγοpευμνο απ το βουδισμ ποτ σκε, ποτ στο οποο οι Ιπωνες δεχνουν ιδιατερη προτμηση.
      Οι 5 αυτς προσωπικτητες φανερνουνε το ποιητικ ταλντο τους στα τνκα και τα σεντκα, αλλ και στα ποιματα-διαλγους (μντο) που χουνε γρψει, καθς και στα μεγλα ποιματα και στις ωδς, που κλενουνε πντα με πανμορφα τελικ τνκα, τα γνωστ μας πλον χνκα. Ποιτριες που διακρνονται για τη ποηση τους στην Ανθολογα εναι: η πριγκπισσα Νουκντα, η κυρα Οτμο Σακανουε κι η κυρα Κσα. λες τους συνθεσαν ξοχα ερωτικ τνκα. Αλλ' αδιαμφισβτητης ομορφις χουνε γρψει και πολλς αννυμες ποιτριες της Ανθολογας Μανιοσο. Τλος, λλο σημαντικ ργο της Περιδου Νρα εlναι η Ανθολογα Κουγουι Φοτζο (Συλλογ χαρακτηριστικν αποσπασμτων), που καλπτει τη μεταξ των ετν 650-780 περοδο κι εναι αφιερωμνη στη κινεζικ/σινικ ποηση. να μικρ δεγμα γραφς της εποχς:

      Κακιναμτο νο Χιτομρο: (γνωστη χρονολογα γννησης, πθανε το 729 μ. Χ.) Πρκειται για τον επωνομαζμενο "σοφ ποιητ της εποχς του" κι εναι νας απ τους κορυφαους της Ανθολογας Μανιοσο. Θεωρεται μυθικ προσωπικτητα που ταξδευε πολ και τις εντυπσεις του τις τραγοδισε σε πολστιχα κι ολιγστιχα ποιματα, αποδεικνοντας πως ταν ριστος τεχντης και στα 2 εδη αυτ της ποησης. να τνκα κι να σεντκα θα παραθσω απ αυτν τον ποιητ:

Ευτυχισμνοι Θεο,
δνουν μαρτρια χωρς βι
την ρα του χωρισμο
κι ελεθεροι μαζεονται
στ' ουρνιου ποταμο τις χθες.

*
Να σελνη ρχεται
στ' ορζοντα τα ρη
ως τον ατλειωτο γκρεμ
π' λιος τ' αγγζει την αυγ
κει πρα νας ντρας ζει
κι οι ακτνες τον πονον
γιατ η αγπη του 'χει φγει.

      Κα Κσα: (ζησε κι δρασε μχρι τα μσα του 8ου αι.) Λγα πργματα εναι γνωστ για τη ζω της. Στη Μανιοσο φιλοξενεται με 21 ποιματ της, που τα περισστερα εναι ερωτικ τνκα τα οποα απηθνε στο δημιουργ της, Οτμο νο Γιακαμτσι, με τον οποο λγεται πως ζησε μιαν ιστορα αγπης. Ιδο λγια της:

Το να λατρεεις
αυτν που δεν σε θλει
σα να προσκυνς
στο να να θε, αυτν
που σου γυρν τη πλτη.
___________________________

3η Περοδος: Χεν (794 - 1185)



      Το 794 μ.Χ. η αυτοκρατορικ αυλ μεταφρθηκε στη πλη Χενκι (πρωτεουσα της ησυχαc και της ειρνης) απ την οποα λκει το νομ της η περοδος αυτ, Χεν. Αυτ η πλη απχει μλις 30 χλμ απ τη Νρα, σμερα εναι γνωστ ως Κυτο κι μεινε πρωτεουσα της Ιαπωνας μχρι το 1185. Εναι περοδος μεγλων πολιτικν και πολιτιστικν ανακατατξεων. Κατ τον 9ο αι. η δναμη των αυτοκρατρων βρσκεται σε συνεχ πτση, εν αρχιζουν να εμφανζονται στο προσκνιο 3 οικογνειες ευγενν (Φουτζιγουρα, Ταρα, Μιναμτο), που δσανε πλειδα αυλικν με επιρρος, αξιωματοχους του κρτους, λγιους κι επιφανες ποιητς, για περπου 3 αινες, (10ο-13ο). Επσης, κατ τον 9ο αι. παρατηρεται μια αξηση της κινζικης επιρρος, με συγγραφ κι κδοση ποιημτων στα κινζικα απ Ιπωνες ποιητς καθς και με την επκταση του φαινομνου μπνευσης απ γνωστος στχους παλαιν Κινζων ποιητν.
      Σ' αυτ το ρεμα της κινεζφιλης μδας υπρξεν απ νωρς ιαπωνικ αντδραση: κνουν την εμφνισ τους 2 ακμη συλλαβς, που απλοποιονε πρα πολ την ιαπωνικ γραφ και συμβλλουνε στην αντικατσταση των 73 κινζικων ιδεογραμμτων / φωνητικν σημεων. Επσης, απαγορετηκε η χρση κινζικων λξεων για τη γραφ ιαπωνικς ποησης, κυρως τνκα, εν κνει την εμφνισ της κι η 1η απ τις 21 αυτοκρατορικς ανθολογες, που συμπιλθηκαν στη διρκεια 5 αινων (10ο-14ο), η Κοκινσο (905-922). Η Ανθολογα Κοκινγουακασο (Συλλογ ποιημτων απ το παρελθν και το σμερα) Κοκινσο (Παλαι & Να Ποιματα), πως επσης λγεται χριν συντομας, περιχει 1.111 παλι και να ποιματα, εκ των οποων τα 1.102 εναι τνκα, 5 τσκα, 4 σεντκα, ταξινομημνα κατ θμα σε 20 βιβλα.
      Η Κοκινσο περιλαμβνει 431 ποιματα ανωνμων δημιουργν κι 680 ποιματα 122 συγγραφων. Απ' αυτος εναι: 96 ποιητς (εξ ων 10 ιερες) και 26 ποιτριες. Τα ποιηματα των ανωνμων εναι του παραδοσιακο στυλ της Μανιονσο κι εκφρζουν με φυσικν απλτητα κι ιδιατερη συγκνηση τα φυσικ ανθρπινα συναισθματα. Τα ποιματα των επωνμων δημιουργν εναι πιο εκλεπτυσμνα κι ολοκληρωμνα στη μορφ, αλλ η ποιτητ τους ποικλλει κι αποκαλπτει λα τα πλεονεκτματα και μειονεκτματα της αυλικς ποησης. Tα πρτα 6 βιβλα περιχουνε ποηση αφιερωμνη στις 4 εποχς του τους και τα βιβλα απ το 11ο ως και το 15ο ποηση που εκφρζει τα πανανθρπινα συναισθματα του ρωτα και της αγπης.
      Η Κοκινσο εναι προν ιδιατερης φροντδας και καθοδγησης του αυτοκρτορα Νταγκ (885-930) και προν της διανοας του Κι νο Τσουραγιοκι, με τη συμβολ των Κι νο Τομονρι, Οσικτσι Μιτσονε και Μιμπο νο Τανταμνε. Την εισαγωγ την χει γρψει ο συγκροτημνος λγιος συγγραφας Τσουραγιοκι, που θεωρεται πως θεσε το θεμλιο λιθρι στην ιαπωνικ ποηση και στο δοκμιο. Ροκασν "6 ιδιοφυες της ποησης" θεωρονται οι ποιητς που μνημονεονται στην εισαγωγ, προσωνυμα που τους δωσε ο διος ο συντκτης της, χωρς ωστσο να δικαιολογον αυτ τον κρως κολακευτικ ττλο κι οι 6: Αριγουρα νο Ναριχρα, επσκοπος Χντζο, κα νο νο Κομτσι, Μπονια νο Γιασουχντε, Οτμο νο Κουρονοτσι και Κισν. Επαξως φρουνε τον ττλο ροκασν, οι 3 1οι, εν οι λοιπο 3 δεν τονε δικαιολογον επαρκς.
      Διασημτερος ποιητς της αυτοκρατορικς αυλς, που πρασε πολ νωρς στο θρλο, εναι ο δημιουργς των αννυμων Διηγσεων του σε, που περιχουνε διασκορπισμνα 209 ποιματα τνκα μσα σε 125 μικρ αισθηματικ κι ερωτικ αφηγματα. Εξσου δισημη εναι κι η ποιτρια νο νο Κομτσι, κυρα της αυτοκρατορικς αυλς και θεατρνα. Τα ερωτικ της ποιματα εναι απ τα ωραιτερα της ιαπωνικς λυρικς ποησης και τα χαρακτηρζει πρωτοτυπα και βαθ ερωτικ συνασθημα. Η ποηση δε, του επισκπου Χντζο διακρνεται για την κφραση της ευγνειας της ψυχς, της μεγαλοψυχας και της σοφρωσνης. Κοντ σ' αυτος τους πργματι μεγλους λυρικος ποιητς τηc; περιδου Χεν της Ανθολογας Κοκινσο, θα πρπει να θεωρσουμε σημαντικος επσης και τους: Σουγκαγουρα νο Μιτσιζαν, Σοζι, Κι νο Τομονρι, Μιμπο νο Τανταμνε και φυσικ τον Κι νο Τσουραγιοκι. Ασφαλς μεγλοι εξσου θεωρονται κι οι αννυμοι των περφημων ποιημτων που φιλοξενονται, καθς κρβουνε μσα τους μαγεα και πολτιμην αισθητικν αξα.
     Την δια περοδο και μετ τη Κοκινσο, ακολοθησαν 6 ακμα αυτοκρατορικς ανθολογες που περιχουνε τη πλοσιαν ιαπωνικ ποιητικ παραγωγ,  αλλ που δεν αγγζουνε το καλλιτεχνικ εππεδο της 1ης κι εναι οι εξς:

 * Σουισο (Επιλογ Σταχυολογημτων). Η ανθολογα αυτ φρει τη σφραγδα του αυτοκρτορα Καζν (968-1008), που στο διστημα της σντομης βασιλεας του (984-986) διταξε τον ποιητ Φουτζιγουρα νο Κντο να επεξεργαστε μια να ανθολογα ιαπωνικς ποησης. Ο φημισμνος ποιητς και κριτικς ταν αυστηρς και συντηρητικς στις επιλογς του, γεγονς που οδγησε τον Καζν στο ν' αναθεωρσει και να εμπλουτσει ο διος την λη της.

 * Γκοσουισο (Τελευταα Επιλογ Σταχυολογημτων 1075).

 * Κινιοσο (Συλλογ Χρυσν Φλλων 1124-27).

 * Σικασο (Συλλογ Απανθισμτων Λγου 1144-54).

 * Σενζασο (Συλλογ Μιας Χιλιετας 1183-88). Εναι η 7η ανθολογα της περιδου και δημιοργημα του ποιητ Φουτζιγουρα νο Σουνζι ( Τοσινρι). Περιχει 2186 ποιματα, συγκεντρωμνα σε 20 βιβλα με ισριθμους προλγους του δημιουργο της. 

      Σ' λες τις ανθολογες αφθονον οι ποιητς της φατρας Φουτζιγουρα, εν γνεται εντοντατη η παρουσα της γυνακας. Σημαντικς αυλικς κι λλες κυρες γρφουν αξιλογη ποηση και πρζα, κυρως στα γνωστ Ημερολγια Λευκματα, στα οποα περιχονται πολυριθμα τνκα, μικρ αφηγματα αλλ και μυθιστορματα. Εξχουσες φυσιογνωμες αυτς της περιδου εναι η σε Φουτζιγουρα, με κριες αντιπλους της τις 2 μεγλες ποιτριες: Μουρασκι Σικιμπο κι Ιζομι Σικιμπο, που εκφραστκανε με τλμη στη χρυσ εποχ της ιαπωνικς λογοτεχνας. να μικρ δεγμα γραφς της εποχς:

      Επσκοπος Χντζο (816-890): Απ τους κορυφαους της Κοκινσο ποιητς, υπρξεν ευνοομενος του αυτοκρτορα Νιμγι (βασ./ 833-850) κι ελκε τη καταγωγ του απ πριγκηπικ γενι. Το κατ κσμον νομ του τανε Γιοσιμνο νο Μουνεσντα και το λλαξε ταν, μετ το θνατο του Νιμγι, ασπστηκε το βουδισμ. Ανβηκε τα αξιματα της ιερατικς βουδιστικς ιεραρχας φτνοντας ως το βαθμ του επισκπου. να δεγμα γραφς του:

Κρβουν τη θα
ζηλφθονες ομχλες
μορφων ανθν.
Απ' τα ρη κλβει ρωμα
η επερχμενη νοιξη.

*
νθος του λωτο
απ' αγρι αχιδευτο
γελ το μτι.
Θλει τις δροσοστλες του
να πομε διαμντια.

      Αριγουρα νο Ναριχρα (825-880): Κορυφαος της Κοκινσο ποιητς, απγονος αυτοκρτορικς οικογνειας κι ευπαρουσαστος αυλικς τανε ποιητς μα και ζωγρφος. Η ζω του τανε γεμτη περιπτειες κι αποτλεσε πηγ μπνευσης του αννυμου δημιουργο του ργου, Διηγσεις του σε. Αυτς της πολστιχης ακολουθας των 125 κατ' λλους των 143 τνκα, απ συνολικ 209. Απ τις διηγσεις μπορε κανες να υποθσει πως χουμε μπροστ μας ναν Ιπωνα Δον Ζουν, να κομψ, ερωτικ αλλ και ρομαντικ ποιητ. Στη Κοκινσο περιχονται 30 δικ του τνκα, με θμα την νοιξη, το φθινπωρο, τα ταξδια, τις ευχς αλλ και διφορα λλα θματα. Ας δομε κτι δικ του:

νθη κερασις,
σα νφη διαλυθτε,
κρψτε το δρμο,
που περν το γρας
για να με πλησισει.

δρασα τυφλ
θλω να ξρω στη νυχτι
στ' αναο σκτος
Το νειρο σε φρνει
εσαι πλσμα ζωνταν.

      Κα νο νο Κομτσι (834-880): Μαζ με τον Αριγουρα νο Ναριχρα δικαιολοyημνα θεωρεται τι κατχει μιαν απ τις κορυφαες 6 θσεις ροκασν της Κοκινσο, αφο εναι μια απ τις μεγαλτερες ποιτριες της Ιαπωνας. Δισημη αυλικ, γραψε ερωτικ τνκα κι η ζω της, προπντων δε η ομορφι της, γινε θρλος και θεατρικ ργο. Και κτι απ τη κυρα:

Σαν εμαι μνη
αισθνομαι μια  θλψη
σαν νερ στις ρζες.
Αν με καλσει κμα
χαρομενα πηγανω.
___________________________

4η Περοδος: Καμακορα (1186 - 1332)



      Το 1186 ο στρατηλτης Μιναμτο νο Γιοριτμο (1147-1199) ορζει πρωτεουσα της Ιαπωνας τη πλη Καμακορα, 50 χιλμ ντια του Τκυο. χει εξοντσει την αντπαλη φατρα των Ταpα και σφετερζεται τα προνμια του μικδο (ιαπ. αυτοκρτορας) που συνεχζει να οιατηρε τη μνιμη κατοικα. του στο Κυτο, εγκαταλεποντας τις πολιτικς ασχολες, αναπτσσει ευρ φσμα πολιτιστικν δραστηριοττων. Τη περοδο αυτ εμφανζονται 9 αυτοκρατορικς ανθολσγες ποησης και κμποσες ακμα ιδιωτικς ανθολογες. Εναι οι εξς:

 * Σακοκινσο (Να Συλλογ Απ το Παρελθν Και Το Σμερα - 1201-06). Θεωρεται η πιο ενδιαφρουσα αυτοκρατορικ ανθολογα και δημιουργθηκε υπ τις διαταγς του αυτοκρτορα Γκο-Τομπ (1180-1239, βασ/ 1183-98). Ανθεσε το ργο αυτ σε διακεκριμνους ποιητς, πως οι: Φουτζιγουρα νο Τικα (Σαντιε), Φουτζιγουρα νο Αριε, Φουτζιγουρα νο Ιετκα (Καργιο), ιερα Τζακουρν, κ.. Σαν μετακλασσικ ανθολογα, δεν περιχει ποιματα που να διακρνονται απ μιγιμπι (λεπττητα), πως εκενα της Χεν, αλλ κυριαρχε το γκογκεν (μυστηριδης πραγματικτητα) και το σαμπ (μοναξι).

      Στον ποιητ της Χεν, Φουτζιγουρα νο Σουνζι οφελονται οι περισστερες ιδιωτικς ανθολογες και τοτης της περιδου, με γνωσττερες τις:

 * Χιακουνν-Ισο (100 Ποιματα-100 Ποιητς)

 * Κοντι-Σοκα (Τα Καλλτερα Ποιματα Του Καιρο Μας)

      Οι ποιητικο διαγωνισμο (ουτααγουσε) που αρχσανε στη Χεν, καθιερνονται πλον ως θεσμς στη Καμακοpα. Οι διοι οι αυτοκρτορες ντυμνοι με ειδικς ενδυμασες κι αμφισεις διευθνουνε κι οργαννουνε τους ποιητικος διαγωνισμος κι επιβλλουν να καθεστς αυστηρν καννων, στε οι αναμετρσεις των διαγωνιζομνων να τελον υπ την αυστηρ τους επιτρηση και να εξελσσονται σε αληθινος συναγωνισμος των λυρικν ποιητν. Τα ποιματα των διαγωνισμν της περιδου αυτς γνρισαν ευpεα διδοση, γιατ με τη τρυφεpτητα (γιασασκου) και τη βαθειν ευαισθησα (μον νο αγουρε) κατρθωσαν να βρονε πλατειν απχηση.
      Ο μεγαλτερος ποιητικς διαγωνισμς στην Ιαπωνα γινε επ των ημερν του αυτοκρτορα Γκο Τομπ (1201), με συμμετοχ 30 ποιητν. καστος γραψε 100 τνκα που στη συνχεια ενωθκανε κι αποτλεσαν μια ξεχωριστν ανθολογα. Την οργανωτικ και κριτικ επιτροπ του ιαγωνισμο την απρτιζαν οι Γκο-Τομπ, Σουνζι, Τικα, Τζιτσν κ.., οι οποοι εχανε θσει τον εξς βασικν ρο προς λους τους διαγωνιζμενους: Κθε παρκκλιση απ το επιλεγν θμα συνεπγεται τιμωρα αποκλεισμο. Κοντ στους μεγλους ποιητς, κριτικος κι ανθολγους, που προανεφρθησαν, υπρχει κι νας αριθμς σημαντικν ποιητριν, μεταξ των οποων κι 3 ταλαντοχες γυνακες της Καμακορα: η πριγκπισσα Σοκουσ, η κυρα Κουνακ κι η κρη του Σουνζι. Επσης, κι οι κυρες της αυλς: Μονν, Τζουσαμ Τακακ, Τζουσαμ Ταμκο κλπ.  να μικρ δεγμα γραφς της εποχς:

      Φουτζιγουρα νο Τοσινρι Σουνζι (1114-1204) ο ποιητς που ζησε και στις 2 περιδους Χεν & Καμακορα, και στη 1η δημιοργησε την 7η ανθολογα της εποχς, τη Σενζασο με την εντολ του ττε ατοκρτορα Γκο Σιρακγουα (1127-1192 βασ. 1155-8). τανε γνωστς και με το κανονικ του νομα και με τη κινζικη εκδοχ του, Σουνζι. Γνος κι αυτς της οικογνειας Φουτζιγουρα, οικογνειας που δωσε πολυριθμος ποιητς και ποιτριες και μλιστα απ τους πιο σημαντικος της ιαπωνικς ποησης. Διδχτηκε στη τχνη της ποησης απ τον ποιητ Φουτζιγουρα νο Μοτοτσι. Υπρξε μγας θαυμαστς του Μιναμτο νο Τοσιγιρι και θεωρεται καιινοτμος στη λογοτεχνα, καθς κυριρχησε τσο στη ποηση σο και στη λογοτεχνικ κριτικ. Ας δομε κτι δικ του:

Εαριν βροχ
στη χλη και στα δντρα
εδ και παντο
προσφρει στον κσμο μας
πντα αγν πρσινο.

      Πριγκπισσα Σοκουσ (γνωστη ημερομηνα γννησης, πθανε το 1201), κρη του αυτοκρτορα Γκο Σιρακγουα, θεωρεται σημαντικ ποιτρια κι υπρξεν η κρια αντιπαλος του Σουτκου, τσο στα χρνια της βασιλεας του πατρα της, σο και τα υπλοιπα χρνια της απλς πνευματικς παρουσας του πρην αυτοκρτορα. Ας δομε και κτι δικ της:

Συχν θυμμε 
τα πσω χρνια που ξδεψα
σε φροδες υποσχσεις
πσες ανοξεις  πνε
να κλαω νθη πεσμνα.
____________________________

5η Περοδος: Ναμ-μπκου τσο (1332 - 1392) 



      Το 1333 υπρχει νας διχασμς της ιαπωνικς zξουσας, που παγινεται ως κατσταση το 1336, με την παρξη 2 αυτοκρατρων ταυτχρονα στη χρα. Πρκειται για τη περοδο Ναμ-μπκου τσο (Δυναστεες Βρειας & Κεντρικς Ιαπωνας), που θα κρατσει ως το 1392. Μετ τη δολοφονα του Σανετμο (1219), διαδχου του αρχιστρτηγου Γιοριτμο και τη συντριβ της φατρας Μιναμτο, καταλβανε την εξουσα οι αντιβασιλες της οικογνειας Χτζο, τους οποους παραμρισε στη συνχεια ο Ασικγκα Τακαοτζι. Η αππειρα του Γκο-Νταγκ να επανακτσει την αυτοκρατορικν εξουσα απτυχε κι ο καταγμενος απ τον μικδο ποιητς, ακολουθομενσς απ τους πιστος αυλικος του, αποτραβχτηκε στο πολυτραγουδισμνο τοπο -το γεμτο αγριοκερασις- του ρους Γιοσνο. Στο μεταξ, ενθρονστηκε λλος αυτοκρτορας στο Κυτο. Εναι η πιο σντομη και πιο... σχετικ κεν περοδος της ιαπωνικς τχνης κι εναι μλλον φυσικ, καθς η χρα ταραζτανε σε διαμχες. Ωστσο κτι θα βλουμε σα δεχμα της εποχς. Ιδο:

      Αυτοκρτορας Γκο-Νταγκ (1288-1339): Τα λγα που γνωρζουμε γι' αυτν δη χουν ειπωθε πριν, κι λλα στοιχεα δεν υπρχουνε. να τνκα του:

σο προσπαθ να κρυφτ
τσο πιο πολ κοκκινζω
αποκαλπτοντας το νο ρωτ μου
σα να δνω λικη κορδλλα
πρτη φορ στα μαλλι μου.

      Πργκηπας Μουνεγγκα (1312-1385): Δεν υπρχουνε στοιχεα, μνον να τνκα κι απ' αυτν. Ιδο:

Γιατ γυρζουν
πσω οι αγριχηνες;
Δεν χουνε βρει
τις ορεινς κατοικες,
-καιρ λησμονημνες!
____________________________

6η Περοδος: Μουρομτσι (1392 - 1603)



      Το 1392 εγκαθστανται στη συνοικα Μουρομτσι του Κυτο οι απγονοι της οικογνειας Ασικγκα, η βασιλεα των οποων θα διαταραχθε απ πολλς δαμχες: εξεγρσεις χωρικν-αγροτν, μχες διαδοχς, μχες-προσπθειες για την επαννωση της διασπασμνης Ιαπωνας, στα τη: 1428-9, 1485,/ 1467-77,/ 1536-1603, αντστοιχα. Το 1603 ο τελευταος δικττορας Τοκουγκγουα Ιεγισου παραμερζει την οικογνεια Ασικγκα, επανεννει τη χρα του Ανατλλοντος Ηλου και στο πηδλι της πλον βρσκονται αρχιστρτηγοι της οικογνεις του. Στις 2 αυτς περιδους, τη πριν και τοτην εδ, εκδδονται 5 αυτοκρατορικς ανθολογες, με σημαντικτερη να θεωρεται η Φουγκασο (Συλλογ Ευαισθησιν - 1314-1346) που περιχει 2210 τνκα μοιρασμνα σε 20 βιβλα. Δημιουργς της εναι ο αυτοκρτορας Χαναζνο, που συνταξε και τα εισαγωγικ σημειματα στη κινζικη κι ιαπωνικ γλσσα, με τη συμμετοχ στη συντακτικν επιτροπ και των ποιητν Κιογκοκο Ταμεκνε και Ρεζι Ταμεχντε, γνωστν νεωτεριστν επιγνων του μεγλου Φουτζιγουρα νο Τικα (Σαντιε). Οι συντηρητικο επγονοι του Τικα, μετ απ εντολ του Γκο-Χαναζνο (1419-1470) κι απατηση του αρχιστρτηγου Ασικγκα Γιοσινρι, εξδωσαν την 21η αυτοκρατορικν ανθολογα, τη Σινζοκουκοκινσο (Να Συλλογ Παρελθντος & Σμερα Ολοκληρωμνη - 1439).
      Εκτς απ τις επσημες ανθολογες, κνουνε την εμφνισ τους κι οι ιδιωτικς συλλογς οικιακς ανθολογες (κα-σο), που περιλαμβνουν ργα πασγνωστων ποιητν λων αυτν των περιδων. Επσης εμφανζονται κι εξαφανζονται διφορες ποιητικς σχολς (π.χ. Ροκουτζ, Νιτζ), που εκδηλνονται υπρ κατ των νεωτερισμν και των καινοτομιν. μως κυριαρχον οι ποιητς συντηρητικο προσανατολισμο, οπτε το τνκα μετ απ μακρχρονη νθηση οδηγεται μοιραα και βαθμιαως σε παρακμ. Για να διστημα το τνκα πεσε στα χρια ορισμνων αυλικν και κυβερνητικν αξιωματοχων κι γινε να εδοc μδας για τους αριστοκρτες, που αποτελοσαν να κοινωνικ στρμα ανpγων αξιωματοχων που θελαν κι εννοοσαν ν' ασχολονται με τιc καλς τχνες και τη ποηση ειδικτερα. τσι, αντ να επιδεξουνε τα ποιητικ χαρσματ τους, συναγωνζονταν να επιδεξουνε τη δεξιτητ τους στις τεχνικς και στο φιγουρατζδικο στυλ. Η ουσα κι ο λγος γννησης-παρξης του τνκα χθηκε κι ρχισε η κυριαρχα πνεματος με χρησιμοποηση μη συμβατικν επιθτων, αλλ και με χρησιμοποηση κενγιογκν (λξεις με περισστερες εννοιολογικς σημασες), γεγονς που οδγησε το τνκα σε εκφυλισμ, σ' να καθαρ λεκτικ παιγνδι των λογων.
      Απ αληθιν ποηση το τνκα κατντησε δυσνητο ακατανητο στιχοργημα. Κνει μως την εμφνισ του το ρνγκα, που διευκολνει στην εμφνιση του νου εδους ποησης, το χικα χικου, αφο το 1ο 3στιχο, το χοκο, δνει τον τνο στο ποημα, που πρπει να συμπληρωθε με ατκα που θα δνει να ποιητικ στοιχεα στο ποημα: νον χο, νο πνεμα, να πνο, που να συμπληρνουνε το προηγομενο 3στιχο. Το ρνγκα απ κοινωνικ παιγνδι εξελσσεται σε τχνη, που διπεται απ καννες λο και πιο σνθετους κι απ ευφυολγημα γνεται μτρα γννησης του εδους χικα. Το 1ο 3στιχο του ρνγκα, το χοκο (17σλλαβο 3στιχο / 5-7-5), αυτονομεται και γνεται πλρες ποημα μονχο του, που περιχει αναγκαστικ και κποιαν αναφορ σε μιαν απ τις 4 εποχς του χρνου, γνεται χικα.
     Τλος εποχς και τρα σειρ τα δεγματ της. Ιδο λοιπν μερικ απ τους κορυφαους της, χι μως πια τνκα, αλλ χικου:

     Γιαμαζκι Σοκν (1458-1546): Επσκοπος του βουδισμο, περιστοιχιζμενος απ πλειδα μαθητν και θεωρομενος ως ο πατρας της ποησης χικου, ντας και δημιουpγς της 1ης ανθολογας με ττοιου εδους ποιματα. Ας δομε να του:

Αν δεν εχε φων
να κρσταλλο χιονιο
θταν ο ερωδις.

      Σγκι Χσι (1421-1502): ο 1ος απ τη 3δα ποιητν που συνθεσαν στο Μινσε τα 1α 100 αλυσιδωτ ποιματα (ρνγκα). Θεωρεται ως ο 1ος ποιητς που γραψε ποηση χικου. Ιδο να δεγμα:

Μπως τα νφη
αφσαν γυμνν απψε
τη σελνη μας;

      Αρακντα Μοριτκε (1472-1549): Ιερας του σιντοσμο, απ τους διαπρψαντες στιι αλυσιδωτ ποιματα, ανκει κι αυτς στους ιδρυτς της σχολς χικα κι εναι ο 2ος, μετ το Γιαμαζκι Σοκν, μεταξ των 6 σοφν της ποησης  αυτς. Κι ορστε το γιατ:

Νναι τα μαλλι
του λφου τοτες οι ιτις
π' αρ χτενζει;

      Ματσουνγκα Τετκου (1571-1653): Μετ τους Σοκν και Μοριτκε, θεωρεται ο 3ος απ τους 6 σοφος της ποησης χικα. Και το βλπουμε κι εδ:

Ρχνω τη ματι
στις ζρες του σεντονιο:
ατλειωτη νυξ!
____________________________

7η Περοδος: ντο Τοκουγκγουα  (1603 - 1868)



      Η μακρ ειρηνικ περοδος (1603-1868) που επβαλε ο Τοκουγκγουα κι οι απγονο του ονομζεται περοδος ντο (σμερα Τκυο), ονομασα που οφελεται στη πλη που δικαως επελγη για πρωτεουσα της χρας απ τη να ιαπωνικ δυναστεα. Στη διρκεια αυτς της περιοου ο μικδο συνεχζει να διατηρε και ν' ασκε λα τα θρησκευτικ προνμια στη χιλιχρονη πpωτεουσα Κυτο. Εναι η περοδος δε, που μσα της ζησε κι δρασε ο προς παρουσαση, ποιητς Ματσοο Μπσοου και φυσικ κι λλοι μεγλοι, καθς επσης εναι η περοδος κατ την οποα, εμφανστηκε, στοιχειοθετθηκε και τελειωποιθηκε το χικου, με τη μορφ που χει και σμερα, μα ηγτη τον παρουσιαζμενο ποιητ στο κεντρικ ρθρο. Δεν χουμε να πομε κτι λλο γι' αυτν, παρ μνο να παραθσουμε μερικ δεγματ της απ τους κορυφαους και τις κορυφαες της, στη ποηση. Ιδο:

      Ρικαν (1757-1831): τανε μοναχς της αρεσης ζεν κι απ τους πιο φημισμνους ποιητς της εποχς του, καθς νας νεμος δημιουργας, πρωτοπορεας, φρεσκδας, ευαισθησας κι ανανωσης, διακρνει σχεδν ολκερη τη ποησ του. Ιδο να δεγμα:

Κτω στο χωρι
φλογρα και τμπανο
ηχον συνχεια.
Εδ στους λφους ηχε
ο ψθυρος των πεκων.

      Ματσουντιρα Σαντανμπου (1758- 1829): Ποιητς υποτελς της παρSοσης, παρλο που ζησε σε περοδο ποικλων μετοφρυθμσεων. Δετε το πως και το γιατ:

Τσο φλογερ
και με φλεγμενο πθος
η πυγολαμπδα.
Τα λευκ χρυσνθεμα
καθρεφτζουν το θαμα.

      Τατσιμπνα Ακμι (1812-1868):  Ο ποιητς του ργου Τα ποιματα των απολασεωv ενς μοναχικο θεωρεται ως ο δημιουργς που ανανωσε κι εμπλοτισε το τνκα με θματα απο το καθημεριν βο των ανθρπων -εξαιρετικ και κομψτατα μινιμαλιστς. Στα περισστερα ποιματ του αντιλαμβνεται κανες τι προκειται για ναν ευασθητο διανοομενο, που τερψε τη μοναξι του με την ανγνωση βιβλων και το γρψιμο, στο οποο δειξε να μη δνει και τση βση στη μορφ, σο στο περιεχμεν της. Δετε γιατ:

Τ απλαυση υπρχει ταν
στη ψθα μου απ μπαμπο,
κτω απ' τη χορταρνια στγη,
που τα πντα μο ανκουν,
τεντνομαι αvενχλητα!

Τ απλαυση υπρχει ταν
νας φλος μο δανεζει
τα σπνια βιβλα του
και μπορ vα τα διαβσω συχα
απ τη πρτη τους σελδα!

Τ απλαυση υπρχει ταv
απλνω το χαρτ μου για να γρψω
και παρνω τη γραφδα μου στο χρι
και μπορ να καλλιγραφ,
καλλτερα απ' σο υπολγιζα!

Τ απλαυση υπρχει ταv
μετ απ εκατ μρες
βασανισμο του μυαλο μου
ο αναζητημνος μταια στχος
ρχεται λες μες απ' τη καρδι μου!

      Αυτοκρτορας Μετζ (1852-1912 βασ. 1867-1912): Εναι προς την επμενη περοδο αυτς, αλλ νομζω αξζει να του δσω μια θεσολα εδ. Συνβαλε τα μγιστα στη παλινρθωση της αυτοκρατορικς εξουσας, που για μεγλο διστημα, αινων, την εχανε γκρεμσει οι σογκον. Στη διρκεια της θητεας του φρντισε για τον εκσυγχρονισμ και τη δυτικοποηση της Ιαπωνας, βγζοντς την απ τον αναχρονισμ και τη φεουδαρχικν απομνωση, στην οποα εχε περιπσει. Επσης, επ των ημερν του, η χρα καθοδηγθηκε σοφ κι ο διος χαρακτηρστηκε απ τους υπηκους του Ιπωνες ως Μετζ (Πεφωτισμνος), -καθς τ' ονομ του δεν εναι πλον γνωστ.
      Ακολοθησε τη παρδοση των προηγομενων αυτοκρατρων κι ενσχυσε τη ποηση, γρφοντας ακμα κι ο διος -πως λγεται- 100.000 (!) τνκα, κι εδ θα δομε μερικ εξ αυτν. Ιδο:

Στον κπο μου
πλι το 'να στ' λλο
γηγεν νθη
μαζ με τα ξενφερτα
φονται αρμονικ.

Σε μιαν εποχ
που εμαστε αδλφια,
οι τσες θλασσες γρω μας
γιατ εναι φουρτουνιασμνες;
____________________________

8η Περοδος: Τκυο (1868 - σμερα)



      Γι' αυτ τη περοδο, αλλ και μερικ πιο εκτεταμνα δεγματα γραφς λων των πριν περιδων -συν ,τι παραλειπμενα-, επιφυλσσομαι σε προσεχ ανρτηση, καθς αυτ εδ η περοδος χει πρα πολλ στοιχεα -κλασσικ, ενδιμεσα, αλλ και νεωτερισμος- που χρζουνε περισστερης προσοχς κι ανπτυξης.
_____________________________

      Εδ τελεινει αυτς ο ευχριστος περπατος στα πσω χρνια της ιαπωνικς ποησης -χωρς να ξεχνω πως χρωστ ακμα τη τελευταα περοδο- κι ελπζω να ταν απολαυστικ κι σο γιντανε πιο αποκαλυπτικ, σον αφορ στη κατανησ της αλλ και στη κατανηση του τρπου σκψης των Ιαπνων, μσω των καλλτερων ποιητν τους απ την αρχαιτητ τους ως σμερα.
     Παρακτω θα παρουσισω τον "ιδρυτ" του χικου, πως το ξρουμε σμερα, τον μγα σοφ και ποιητ της περιδου ντο Τοκουγκγουα, τον Ματσοο Μπσοου. Καλ συνχεια. 

============================

                                                    Ματσοο Μπσοου

      Ο Ματσοο Μπσοου, ( 松尾芭蕉 ), γεννημνος ως Ματσοο Μουνεφοσα Τουσι, ταν Ιπωνας ποιητς. Γεννθηκε σε μια οικογνεια σαμουρι, αλλ απαρνθηκε αυτ τη ζω και εργστηκε για να διστημα ως δσκαλος καλλιγραφας, κερδζοντας την εκτμηση και τη φιλα του γιου του τοπικο ρχοντα. γινε περιηγητς μελετντας το δρμο και την ιστορα του Ζεν και στρφηκε και στη μελτη της κλασσικς κινζικης ποησης. Θεωρεται σημαντικς εκπρσωπος της ιαπωνικς μορφς χικου. Αυτς κι οι μαθητς του ανανεσανε την ως ττε αστεα και περιπαικτικ αυτ ποηση ανγοντς τη σε σοβαρ λογοτεχνα. 
Ο 6ος απ τους 6 σοφος της ποησης χικα εναι αυτς που ξεκαθρισε το κλασσικ 3στιχο απ' τη χιουμοριστικ αταξα, πpοσδδοντας σ' αυτ τη μορφ ποησης κρος και ποιτητα, υψνοντς τη σε μονοδικ τχνη, στο γνωστ μας χικου. Πολλ χικου του μεγλου ποιητ εναι χαραγμνα σε πλκες και σζονται μχρι σμερα σαν αθνατες επιγραφς σε διφορες γωνις της Ιαπωνας. Γι' αυτν, το χικου αποτελε την αυλπορτα που ο8ηγε σ' να χρο που τεκτανονται πολυριθμα γεγοντα, αποτελε την κφραση ενς αισθματος, που το χαpακτηρζουν η ευγνεια, η απλτητα, η βαρτητα. Περισστεροι απ 2.000 μαθητς θητεσανε κοντ του αποκτντας τη ποιητικ εμπειρα του ανεπανληπτου δασκλου του χικου.



      Γεννημνος το 1644 στο Ουνο της επαρχας Ιγκ, κοντ στο σε, ζησε για να διστημα στο Κυτο, ως μαθητς κι υπηρτης του Κιταμορα Κιγκν, απ τον οποο μυθηκε στα ργα των κλασσικν της ιαπωνικς λογοτεχνας. Στα 22 του αποσρθηκε σ' να βουδιστικ μονοαστρι στο Κυτο. Απ το 1667 κατοικοσε στο ντο (σημεριν Τκυο) στο φλο του Σουγκιγιμα Σμπου, που ρχισε να γρφει χικου. Αργτερα, μετ το 1680, δημιοργησε να τμενος εκε και δπλα στο παρθυρ του φτεψε και καλλιργησε να πλατφυλλο μη καρποφρο μπανανδεντρο, απ' το οποο λαβε και το ψευδνυμο Μπσοου, αντικαθιστντας το νομα Τουσι, που χρησιμοποιοσε προηγουμνως. να δντρκι ευλωτο στη βα των ανμων, που γργορα μεταμορφθηκε σε σμβολο της ποιητικς ευαισθησας και χρισε στον ποιητ το νομα με το οποο δοξστηκε. Στα 36 του αρχζει συστηματικ μελτη του Ζεν και συνμα διγει βο πτωχ και περιπλανμενο, (ζοσε σε, κατ τα φαινμενα, ευτυχ φτχεια απ τις ταπεινς προσφορς των μαθητν του) αναζητντας τρποuς να κατανοσει το μυστηριδες νημα της ζως και τα βαθτερα αισθματ του προς τη φση. Οι επισκψεις τοu σε ιερος τπους κι ερεπια βοηθνε στο να κατανοσει την ιστορα του τπου τοu, την οποα και θλει να τη γνωστοποισει σ' ευpτεpο κοιν. Καρπς αυτν των περιηγσεων κι αναζητσεων το -διανθισμνο με διφορα χικου- πεζ ταξιδιωτικ ημερολγιο: Οκσ νο Χομιτσ (Το Στενοσκακο Προς Το Οκο 1689). Ακολοθησε κι εκδ6θηκε μετ το θνατ του, το 1698, η συλλογ Σαρουμνο (Το Ρουχαλκι Της Μαμος), ποu αποτελε ψιστο σημεο της ποιητικς δημιουpyας του.



      Η δομ των στχων του αντικατροπτζει την απλτητα και το διαλογισμ που δικρινε τη ζω του. ταν νιωθε την ανγκη για μοναξι, αποτραβιτανε στο μπσοου-αν του, μια καλβα φτιαγμνη απ φλλα μπανανις (μπσοου), απ που προκυψε το ψευδνυμ του. Πολλο στχοι του διακρνονται για μια μυστικιστικ ποιτητα και προσπαθοσε ν' αναπαραστσει τα μγαλα και σημαντικ θματα μσα απ απλς εικνες της φσης πως τη πανσληνο του φθινοπρου τους ψλλους στη καλβα του. Βυθστηκε στη ποηση και στη σκψη του Ζεν και την αντιλαμβαντανε σαν να ιδιατερο τρπο ζως (Καντ, ο Δρμος της Ποησης). τανε πεπεισμνος πως η ποηση ταν μια πηγ της φτισης (Σατρι).



      Τα τελευταα χρνια της ζως του ταξδευε πολ και ζωγρφιζε για να εμπνεσει τη ποησ του. Επσης συνεργαζταν με ποιητς επ τπου στη σνθεση στο στυλ ρνγκα. Επιπλεν γραψε χιμπουν, πεζ-ποιητικ σντομη ιστορα με τη μορφ ταξιδιωτικν ημερολογων -κεμενα αυτοβιογραφας, λεπτομερος παρατρησης και θρησκευτικο στοχασμο, που συνδυζονται η αμεστητα της πεζογραφας με την υψηλφρονη ευγνεια του στχου και τη λεπττητα της ζωγραφικς. Το χικου του βατρχου εναι το πιο γνωστ του και πιθανν το πιο δισημο γενικτερα. Ο διος ο ποιητς θεωροσε πως περικλεει λα τα στοιχεα του στυλ του και πως κθε στχος που συνθεσε πειτα απ αυτ τανε παραλλαγ αυτο. Αναμιγνει μια βαθειν ασθηση της παρδοσης (η αρχαα λμνη) με τον αλγιστο φυσικ κσμο (ο βτραχος) και το εικονοκλαστικ παφλασμ -μια στιγμ διατηρημνη για πντα σε ποηση. γραφε και με το ψευδνυμο, Σμπο ( 宗房 ). Πθανε 28 Νομβρη 1694 σε ηλικα μλις 50 ετν, στην Οσκα.



      Αντ να παραμενει πιστς στους τπους του κγκο, το οποο εναι ακμη και σμερα δημοφιλς στην Ιαπωνα, ο Μπσοου αποπειρθηκε να αντικατοπτρσει το πραγματικ του περιβλλον και συναισθματα. Απ' ταν ταν ακμη εν ζω, οι πρσπαθεις και το στυλ του χαιραν ευρεας εκτμησης, πργμα που εντθηκε μετ το θνατ του. Πολλο απ τους μαθητς του συνταξαν συλλογς αποφθεγμτων του για την δια του τη ποηση, πως ο Μουκι Κιορι κι ο Χατρι Ντοχ.



      Κατ τον 17ο αι., η εκτμηση για τα ποιματ του αυξθηκε ντονα. Το 1793 θεοποιθηκε απ τη σιντοστικ γραφειοκρατεα και για κποιο διστημα η κριτικ στη ποησ του τανε κυριολεκτικ βλσφημη πρξη. Αυτ η περοδος ομφωνου πθους για τα ποιματ του λαβε τλος μνο στα τλη του 19ου αι. Ο Μασακα Σικ (1867–1902), πιθανς ο πιο δισημος κριτικς του Μπσοου. επιτθηκε κατ της μακρς ορθοδοξας με τις ειλικρινες και ντμπρες αντιρρσεις του για το στυλ του. Η επδραση του Μασακα Σικ ταν μως επσης αποφασιστικ καθς κανε τον Μπσοου προσβσιμο σε διανοομενους και στο ιαπωνικ κοιν γενικ. Ο Μασακα Σικ εφηρε τον ρο χικου (αντικαθιστντας το χκκου) για να χαρακτηρσει την ελεθερη φρμα 5-7-5.
_____________________________

Χικου του Μπσοου

μως κουσε:
σταματσαν οι καμπνες,
μα τ' νθη ψλλουν

Τη πρωτοχρονι
σκφτομαι τη μοναξι
του φθινοπρου

Σεληνφωτη
δαμασκηνι, κρατσου:
θ' ρθει νοιξη

Σποργοι του ρυζιο
στου τσαγιο τις φυλλωσις
καταφεγουν

ρθε νοιξη
στ' ρος χωρς νομα
πρω κι ομχλη

Πσα πργματα
φρνουνε στη μνμη σου
τ' νθη κερασις

Θεριν χρτα
τα νειρα των στρατν
γναν μονχα

Τ' νθη του δντρου,
αδνατον να πεις ποι,
μα τ ρωμα!

χος χειμρρου
απ δκρυ μου, σβνει
τον καημ μου

Σπτι φουκαρ
το γαγισμα του σκλου
νχτα στη βροχ

Πυγολαμπδα
που 'πεσε απ' το φλλο
ρχισε να πετ

Αυτ μας λει
το τραγοδι του γρλλου:
γοργ πεθανω

Σε κλαρ νεκρ
στθηκ' να κορκι
δελι φθινοπρου.

Τρμε τφε μου,
το μοιρολι αυτ
πνο ανμου

Τ λυπητερ:
κτω απ το κρνος,
να τριζνι

Ξπλωσα νχτα,
λδι δεν χ' η λμπα,
φωτ σελνη!

νθος καμλιας
πεσε σαν να δκρυ
κτω στο χμα

Πρτη ψιχλα:
λες κι η μαμο γυρεει
τ' αδιβροχ της

Γρω στη λμνη
περιπλανθηκα νχτα
με πανσληνο

Μη ξεχνς στιγμ
τη κτασπρη δροσολα,
γεση μοναξις

Πθος, αδξια 
ζωγραφισμνο πνω
στο χελιδνι

Ξπνα, φωνζω,
πεταλοδα κοιμσαι;
Φλη μονχη!


Μες στην ησυχα
ο συριγμς του γρλλου
ραγζει πτρες

Τη μοναξι μου
θα μοιραστομε μαζ
φλλο μανλιας;

Χιονοθελλα
χθηκε μες στα μπαμπο
κι ησχασε

Καθριος χος
αργαλειν που υφανουν
λυγ το σμπαν

Καθς ιππεω
η σκι μου μ' ακολουθε
συνεσταλμνα

Στχυα του θρους
φυλν τρα των στρατν
νεκρ νειρα

γρια θλασσα
απψε, κι απ πνω
βουβ τ' αστρια

Εαριν σκην
περπου τελειωμνη:
σελνη κι νθη

ταν διασχζεις
τ' ορειν μονοπτι
σε τρυπον γιολια

Κοκκρου πδια
στη θεριν βροχολα
μκρυναν πολ

Ψαρκι μικρ
κτασπρο κι εφμερο,
σαν το χραμα

Αφγγαρη νξ,
δυνατς αρ ζνει
τους παλιος κδρους

νθη κερασις
κι να τοιμο αριο
θλιμμνο ανθε

Δροσι, πως αλλις

να ξεπλνεις τη τση
σκνη του κσμου

Γεμ μ' αγπη
ταν ακοω φασιαν,
για τους γονες μου

νοιξη: λφος
τυλιγμνος μ' ομχλη,
χωρς νομα

Μεσημερκι
κι ο τοχος να δροσζει
τις πατοσες μου

Λμψη αστραπς
η φων του ερωδιο
μες στο σκοτδι

νθη κερασις:
των περασμνων ετν
μικρς πυρκαγις

Μρα χειμνα
μ' ακολουθε η σκι μου
και τουρτουρζει

Πς να διαβσω;
Δεν χει λδι  στο λχνο.
Πω για πνο

Φθινοπριασε
νφη, πουλι, μοιζουνε
σα γερασμνα

Δροσοσταλι μου
ξπλυνε πνωθ μου
τη μαυρλα μου

λλαξε θση
τ' νθος στα φλλα της ιτις:
μια πεταλοδα

λα και κοτα
αυτο του μταιου κσμου
τα γνσια νθη

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers