Πεζά

Ποίηση

Παραμύθια

Θέατρο-Διάλογοι

Δοκίμια

Ο Dali & Εγώ

Διαδικτύου

Εκδοθέντες

Κλασσικά

Λαογραφικά

Διασκέδαση

Πινακοθήκη

Εικαστικά

Παγκόσμιο Θέατρο

Σχόλια/Επικοινωνία

Φανταστικό

Ερωτική Λογοτεχνία

Γλυπτική

 
 

Εκδοθέντες 

Μπάμπης Δερμιτζάκης: Το Θέατρο Στην Κίνα (Μέρος Δ')

       (     Α' Μέρος         ...           Β' Μέρος         ...          Γ'Μέρος       )


         
Το λογοτεχνικό δράμα της εποχής Ming. Το Kunqu. (1522-1735)

 

     Ήδη κατά τα χρόνια του τελευταίου μογγόλου αυτοκράτορα Shundi (1333-1368), αλλά κυρίως κάτω από την προστασία του πρώτου αυτοκράτορα της δυναστείας Ming (1368-1643), του Zhu Yuanzhang, το νότιο δράμα, με την ονομασία τώρα chuanqi (μετάδοση του θαυμαστού), όρος που στη δυναστεία Tang σήμαινε το μυθιστόρημα, γνώρισε μεγάλη δημοτικότητα, εκτοπίζοντας το βόρειο δράμα. Η θεματική του είναι κυρίως ρομαντικές ιστορίες αγάπης, συνήθως με ορφανούς ήρωες κι ηρωίδες, που στο τέλος ξανασμίγουν σε μια μεγαλοπρεπή επανένωση (da tuanyuan) με την οποία κλείνει και το έργο. Ελεύθερο από απαγορεύσεις κι υπαγορεύσεις στο στυλ και τις συμβάσεις, αναπτύχθηκε απρόσκοπτα.

     Παράλληλα με το νότιο δράμα quanqi αναπτυσσόταν και το βόρειο zaju, με δραματουργούς όπως ο Zhu Quan (1378-1448), και ο Zhu Youdun (1379-1439). Ο Zhu Quan, 17ος γιος του αυτοκράτορα Zhu Yuanzhang, [1] έγραψε 12 zaju, από τα οποία σώθηκαν τα δύο. Ακόμη έγραψε τον "Μεγάλο Πίνακα Ειρήνης Των Σωστών Ήχων", όπου παραθέτει τους τίτλους 689 έργων zaju και 335 μελωδιών zaju, χωρισμένων σε 12 τρόπους.[2] Ο Zhu Youdun, εγγονός του αυτοκράτορα, έγραψε 30 έργα zaju. Πολλά απ' αυτά έχουν θρησκευτικά θέματα, όπου ξεχωρίζουν οι γυναικείοι ρόλοι, είτε πρόκειται για αγίες είτε για πόρνες.

     Ο Xu Wei, μεταγενέστερος δραματουργός, εκκεντρικός, είναι περισσότερο γνωστός για το έργο του "Οι Τέσσερεις Κραυγές Του Πίθηκου". Παραβιάζει σε πολλά έργα του την τετράπρακτη δομή του zaju, γράφοντας πεντάπρακτα, δίπρακτα και μονόπρακτα έργα. Ακόμη συνδυάζει βόρειες με νότιες μελωδίες. Ο Wang Daokun (1525-1593) απομακρύνεται ακόμα περισσότερο, χρησιμοποιώντας μόνο νότιες μελωδίες. Στη συνέχεια το zaju άρχισε να χάνει σε δημοτικότητα. Με το τέλος της δυναστείας Ming το 1644 το zaju παύει να παίζεται κι επιβιώνει μόνο ως λογοτεχνικό είδος.

     Κάθε περιοχή έδωσε στο νότιο δράμα το δικό της στυλ και τα δικά της μουσικά όργανα. Έτσι έχουμε το στυλ hai yan, το yu yao, το tai yang, κ. ά. Όμως το πιο διαδομένο, που δημιούργησε δικά του υποείδη, είναι το yiyang, που προερχόταν από την ομώνυμη πόλη, ανατολικά της επαρχίας Jiangxi, και εμφανίστηκε ανάμεσα στο 1350 και 1400. Σ' αυτό, το ρυθμό τον κρατούσαν τα τύμπανα, ενώ στο hai yen τον κρατούσαν  κτυπήματα των χεριών.

     Χαρακτηριστικό του yiyang qiang, της «μουσικής του yiyang», είναι η χρήση χορωδίας «εκτός σκηνής» που συνοδεύει το τραγούδι των ηθοποιών, και τα gundiao, συμπληρωματικά κείμενα σε λαϊκή γλώσσα, για να διευκολύνουν τον λαό να καταλαβαίνει τις διακειμενικές αναφορές του αρχικού κλασσικού κειμένου.

     Η «εκτός σκηνής» χορωδία χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα, σε τοπικές όπερες, όπως η όπερα του Si Chuan. Η χορωδία αυτή εκτελεί και μια δραματική λειτουργία, εκτός από τη μουσική. Ενημερώνει το κοινό πως κάτι σημαντικό πρόκειται να συμβεί πάνω στη σκηνή και συχνά επαναλαμβάνει τα τελευταία λόγια της άριας του ήρωα, ενισχύοντας έτσι τη σημασία της.

     Πολύ διαδεδομένο ήταν και το bangzi qiang. Παλιά υπήρχε μόνο στη βόρεια Κίνα, σήμερα όμως είναι γνωστό σ' όλες τις περιοχές βόρεια του ποταμού Yangzi. Ένα ραβδί κτυπιέται πάνω σ' ένα ξύλο, δίνοντας το ρυθμό. Στα περισσότερα υποείδη του υπάρχουν οκτώ διαφορετικοί ρυθμοί, με κυρίαρχο τον yiban sanyan (ένα κτύπημα, τρία μάτια), που αντιστοιχεί στα 4/4 της δυτικής μουσικής. Ένας θίασος bangzi qiang που έφτασε στο Πεκίνο πιθανόν το 1780 κι έμεινε εκεί μέχρι το 1785 μάγεψε τους κατοίκους του.

     Απ' όλα όμως τα μουσικά στυλ αυτό που ξεχώρισε ιδιαίτερα είναι το kunqu, που και σήμερα ακόμη είναι πολύ δημοφιλές στην Κίνα. Τα όργανα που παίζονταν στις παραστάσεις του ήσαν το dizi, μια φλογέρα από μπαμπού ενός μέτρου με 8 ή 10 τρύπες, που ήταν και το πιο σημαντικό, το sheng, ένα άλλο πνευστό όργανο από καλάμι ή μπαμπού, και το pipa, το λαούτο. Η μελωδία του είναι αργή, όπως κι οι κινήσεις πάνω στη σκηνή, με μια πλοκή που διαθέτει ελάχιστη δράση. Η γλώσσα είναι κλασική, με πολλές ανεξήγητες λογοτεχνικές αναφορές, που το έκαναν δυσνόητο στον απλό λαό. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι μια μελωδικότητα και μια λεπτότητα, που συχνά αγγίζει τα όρια της μελαγχολίας. Το kunqu έγινε γρήγορα γνωστό ως «κομψό δράμα», σε αντίθεση με το hua bu (λουλουδένιο δράμα) των μαζών, όρος που κάλυπτε όλα τ' άλλα είδη δράματος εκτός από το kunqu.

     Ιδιαίτερα η γυναικεία λεπτότητα είναι ένα στοιχείο που ξεχωρίζει. Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Cyril Birch, είτε είναι άνδρες είτε είναι γυναίκες αυτοί που παίζουν τους γυναικείους ρόλους στο kunqu, το δράμα της σχολής Kunshan, μέχρι σήμερα αντιγράφουν στο βάδισμά τους, τη στάση τους, τον τρόπο που κάθονται (στην άκρη της καρέκλας), ή ανοίγουν μια βεντάλια, ή σηκώνουν ένα φλιτζάνι, την εύθραυστη κομψότητα των γυναικών των μανδαρίνων, με τα δεμένα πόδια, τη λυγερή μέση και τα σφιχτοδεμένα στήθη τους. (Cyril Birch, 1995, σελ. 18).

     Το 1559 το στυλ αυτό υπήρχε μόνο στη Su Zhou και στην γύρω περιοχή, σε τριάντα χρόνια όμως είχε εξαπλωθεί ακόμη και στο βορρά κι εξαπλώθηκε τέλος σ' ολόκληρη τη χώρα. Ένας κινέζος λόγιος χαρακτήρισε το kunqu σαν τη πιο μελωδική και ρομαντική μουσική από την εποχή των Sui (581-618) και Tang (618-907). (βλ. Josephine Huang Hung, 1985, σελ. 159).

     O Wei Liang Fu, στον οποίο οφείλεται η δημιουργία του kunqu, γεννήθηκε πριν το 1529. Στην αρχή ασχολήθηκε με τη μουσική του βορρά, όταν όμως ένας συνθέτης αυτής της μουσικής τον επισκίασε, στράφηκε στη μουσική του νότου. Μελέτησε τα διάφορα στυλ και για μια ολόκληρη δεκαετία αφοσιώθηκε στη δημιουργία ενός νέου μουσικού στυλ που έγινε γνωστό ως kun shan qiang, από μια σύνθεση των hai yan qiang, zaju, yiyang και της ντόπιας μουσικής shui mo tiao. To Kun shan qian στην εξέλιξή του, ανάμεσα στον 16ο και 17ο αιώνα, ονομάστηκε kunqu. O Wei Liang Fu έγραψε νέες μελωδίες και καθόρισε τονικά συστήματα και ρυθμούς. Το αποτέλεσμα ήταν τόσο αξιοθαύμαστο, ώστε συχνά προκαλούσε τα δάκρυα των ακροατών. Σύντομα το νέο αυτό στυλ το ακολούθησαν πολυάριθμοι μουσικοί.

     Ο πρώτος δραματουργός που συνδέθηκε με τον Wei Liang Fu και προώθησε το kunqu ήταν ο Lian Po Lung ή Chen Yu, ένας λόγιος από το Kun Shan του Kiang Su, που γεννήθηκε και αυτός πριν το 1529 και πέθανε το 1582. Ο Wei Ling Fu, καθηγητής της μουσικής τότε στη Su Zhou, έγραψε τη μουσική για το καλύτερό του έργο, το "Xi Shi, Η Όμορφη" που θεωρείται το πρότυπο έργο του kunqu. Το ότι το είδος εμφανίστηκε στη Su Zhou, που ήταν κατά την περίοδο Ming το μεγαλύτερο πολιτιστικό κέντρο της Κίνας κι ένα από τα πιο αξιόλογα οικονομικά της κέντρα, βοήθησε πολύ σ' αυτή την εξάπλωση.

     Το έργο αυτό αναφέρεται στη νίκη του βασιλιά του Yue, πάνω στον βασιλιά του Wu της ανατολικής δυναστείας Zhou (γύρω στον 3ο αιώνα π.Χ.), περιέχει 45 σκηνές, 12 ρόλους και 10 μελωδίες. Αν και θεωρήθηκε το ωραιότερο από τα πρώιμα δράματα της πρώιμης Ming περιόδου εξαιτίας των λυρικών τραγουδιών του, κριτικαρίστηκε αυστηρά για την ακατέργαστη γλώσσα του και τη χαλαρή πλοκή. Έχει όμως τρία σημαντικά προτερήματα: Πρώτον, μεγάλο αριθμό ρόλων που εντείνει την πλοκή. Δεύτερον, συνενώνονται σ' αυτό βόρειες και νότιες ρίμες. Σε κάθε στροφή υπάρχει και μια ρίμα. Τρίτον, αποφεύγεται το happy end. Η ηρωίδα δεν ενώνεται με τον αγαπημένο της βασιλιά, αλλ' αναγκάζεται να φύγει μ' ένα στρατηγό, παλιό αγαπημένο της που είχε να τον δει πολλά χρόνια.

     Στα επόμενα πενήντα χρόνια (1529-1582), 77 συγγραφείς έγραψαν πάνω από 150 έργα, έχοντας το "Xi Shi, H Όμορφη" ως πρότυπο. Ο Cyril Birch σχολιάζει εκτεταμένα μιαν εκδοχή της ιστορίας από τον Liang Chen Yu (1521-1595) που έχει τον τίτλο "Το Κορίτσι Που Πλένει Το Μετάξι" και μεταφράζει εκτεταμένα αποσπάσματα.[3]  Στο έργο αυτό, η όμορφη Xi Shi, το κορίτσι της Δύσης, φεύγει τελικά με τον αγαπημένο της.

     Η υπόθεση είναι η εξής: Ο Fan Li, ο αγαπημένος της Xi Shi, γυρίζει μετά από 3ετή αιχμαλωσία με τον βασιλιά του Gou Jian, του βασιλείου Yue, από το βασίλειο Wu, όπου ο βασιλιάς Fu Chai τους κρατούσε αιχμαλώτους μετά την ήττα τους. Ο βασιλιάς αυτός ζει μιαν ακόλαστη ζωή κι ο Fan Li προτείνει στον βασιλιά του, να του προσφέρουν μιαν όμορη γυναίκα, ώστε να παραμελήσει τις κρατικές του υποθέσεις, και να μπορέσει αυτή τη φορά να τον νικήσει το βασίλειο του Yue. Μπροστά στην αδυναμία να βρουν μια πάρα πολύ όμορφη κοπέλα, προτείνει τελικά να στείλουν την αγαπημένη του. Αυτή δέχεται να θυσιαστεί και τα πράγματα εξελίσσονται όπως τα είχαν σχεδιάσει. Όμως για την τύχη της ηρωίδας και του αγαπημένου της υπάρχουν διάφορες εκδοχές στα διάφορα έργα. Την έπνιξαν άνθρωπου του Wu, πνίγηκε μόνη της για να ξεπλύνει την ντροπή της, στραγγαλίστηκε με διαταγή του βασιλιά, σώζεται από τον αγαπημένο της και φεύγουν μαζί (η εκδοχή του έργου του Liang Chen Yu) ή αντιμετωπίζουν κι οι δυο την αχαριστία του βασιλιά κι ο Fan Li φεύγει μόνος του (ή τελευταία εκδοχή στο χαμένο έργο του Zhou Mingdao, O Fan Li επιστρέφει στις λίμνες).

     Βλέπουμε εδώ επίσης ένα κοινό μοτίβο με πάρα πολλά έργα kabuki, την αμφιταλάντευση ανάμεσα στο καθήκον προς τον βασιλιά και στα αισθήματα της καρδιάς. Κι, όπως και σ' αυτά, το καθήκον έχει προτεραιότητα. Εδώ βλέπουμε επίσης το πολύ γενικότερο μοτίβο, της επικίνδυνα όμορφης γυναίκας, που οδηγεί τον ήρωα στην καταστροφή. Η βιβλική Δαλιδά, η ιστορική Κλεοπάτρα, η μυθιστορηματική Xi Shi, είναι κάποια από τα πρόσωπα που συντηρούν αυτό το μοτίβο. Η Xi Shi και η Κλεοπάτρα είναι οι πιο γνήσιες εκπρόσωποι, γιατί δεν ξεγελούν τον ήρωα, αλλά απλά θολώνουν την κρίση κι αμβλύνουν την ενεργητικότητά του, βυθίζοντάς τον στην ηδονή. Είναι έν' από τα κύρια μοτίβα του Καζαντζάκη, από τα πρώιμα θεατρικά έργα του (Φασγά) μέχρι τα ύστερα μυθιστορήματά του (Ο Τελευταίος Πειρασμός), όπου η όμορφη γυναίκα προσπαθεί να ξεστρατίσει τον ήρωα από την υψηλή του αποστολή.

     Η επιτυχία του μύθου της Xi Shi οδήγησε και στη συνέχειά του, με τρόπο ανάλογο που η επιτυχία του κωμειδύλλιου "Η Τύχη Της Μαρούλας" οδήγησε στην συνέχεια του "Μπάρμπα Λινάρδου". Ο Shan Ben γράφει το "Μαντήλι Από Πλατανόφυλλο", όπου η Xi Shi, έχοντας κερδίσει μια μακροβιότητα στους ουρανούς, κατεβαίνει στη γη για να κερδίσει ένα τελευταίο στοιχείο, έν' ανδρικό σπέρμα, που θα της χαρίσει την αθανασία. Μεταμφιεσμένη στην αγαπημένη του ήρωα, θα δώσει λαβή σ' ένα σωρό παρεξηγήσεις, σε μια θαυμάσια οικογενειακή κωμωδία, η οποία παρ' ολ' αυτά δε γνώρισε την επιτυχία, εξαιτίας της χαμηλής ποιότητας της μουσικής της.

     Δυο σημαντικοί δραματουργοί συνομήλικοι του Liang Po Lung ήταν ο Cheng Jo Jung και ο Chang Feng Chi, που ανήκουν σε δυο ξεχωριστές ομάδες ποιητών: Σ' αυτούς που κατέχουν δημόσιο αξίωμα κι έχουν την υποστήριξη του αυτοκράτορα και στους ελεύθερους επαγγελματίες. Όταν ο αυτοκράτορας έπαψε να υποστηρίζει τους πρώτους, η δεύτερη ομάδα έγινε πολυπληθέστερη.

     Ο Cheng Jo Jung ήταν ο τελευταίος αριστοκράτης ποιητής. Διάσημο τον έκανε το έργο του "Το Σπασμένο Δαχτυλίδι Από Νεφρίτη". Σε 36 σκηνές περιγράφει το χωρισμό και την επανένωση του Wang Shang και της γυναίκας του. Εικονογραφεί αξιοθαύμαστα τον κόσμο των πορνών και παρουσιάζει θαυμάσια τη φιλάργυρη τετραπέρατη μαστρωπό. Κάθε στίχος και κάθε ρόλος έχει μιαν εντελώς μελετημένη και καθορισμένη λειτουργία σ' αυτό το έργο.

     O Chang Feng Chi (1527-1613) κατάγεται από τη Su Zhou. Απέτυχε στις τελικές κρατικές εξετάσεις κι έτσι έγινε επαγγελματίας συγγραφέας που έγραφε κατά παραγγελία τα έργα του. Έπαιρνε συγκεκριμένη αμοιβή για ποιήματα γενεθλίων. Έγραψε συνολικά έξι δράματα. Τα πιο γνωστά είναι "Ο Δρόμος Με Τη Κοπέλα" που δείχνει έναν άντρα να ενδιαφέρεται περισσότερο για τον πόλεμο παρά για τις γυναίκες, κι "Η Χαριτωμένη Τίγρη", όπου ο γενναίος κι αποφασισμένος στρατηγός Hua Yuan, στη πρώιμη περίοδο Ming, είναι έτοιμος με κίνδυνο της ζωής του να κτυπήσει τον εχθρό. Το έργο αυτό αποτέλεσε πρότυπο, για τη δημοφιλή κινέζικη όπερα "Η Σφαγή Στο Tai Ping".

     O σύγχρονός του ποιητής Li Kai Xien από το Shan Tung, που είχε μια τεράστια βιβλιοθήκη, έγραψε μόνο δυο δράματα, το "Πολύτιμο Ξίφος" και την "'Ανοδο Στο Βωμό". Στο δεύτερο, -που αποτέλεσε και το πρότυπο της σύγχρονης κινέζικης όπερας "Φυγή μέσα στη νύχτα"-, παρουσιάζεται η αμφιταλάντευση του Lin Chung ανάμεσα στη φιλοπατρία και την αγάπη για την οικογένειά του, καθώς του δίνεται η ευκαιρία να σωθεί από τον εχθρό. Οι δραματουργοί αυτοί προετοίμασαν τη χρυσή εποχή του kunqu (1593-1661), με την εμφάνιση των δύο μεγαλοφυών δραματουργών, του Tang Xianzu και του Shen Ching.

     Ο Tang Xianzu (1550-1617) είναι ένας από τους πιο εξέχοντες κινέζους δραματουργούς, περίπου σύγχρονος του Σαίξπηρ. Ήταν τόσο το πάθος του για το δράμα, ώστε παραιτήθηκε από την υπαλληλική θέση που κατείχε για να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο γράψιμο. Είχε μια τεράστια συλλογή δραμάτων της περιόδου Yuan, και η μελέτη τους τον βοήθησε πολύ στη δική του δραματουργία. Κάθε ωραίο στίχο που συναντούσε τον έβαζε μέσα στα δικά του έργα.[4]

     Και τα 5 δράματα που έγραψε σώθηκαν. Την "Πορφυρή Φλογέρα" τη ξεκίνησε στα νιάτα του, όμως την ολοκλήρωσε σ' ώριμη ηλικία. Η "Πορφυρή Καρφίτσα" αναφέρεται σε μιαΝ αγάπη χωρίς ανταπόδοση που έχει σχεδόν δυστυχισμένη έκβαση. Η ιστορία του Nan Ke έχει ως ηθικό επιμύθιο, πως η αγάπη είναι πιο πολύτιμη από τα πλούτη και τη δύναμη. Όσο για το ηθικό επιμύθιο της "Ιστορίας Του Han Tan", είναι πως η αγάπη είναι απλώς ένα όνειρο.

     Ως καλύτερο έργο του όμως θεωρείται το "Περίπτερο Με Τις Παιωνίες",[5]  με 55 σκηνές, από τα μεγαλύτερα δράματα της εποχής Ming. Η ηρωίδα πεθαίνει για την αγάπη ενός άνδρα που είδε στο όνειρό της. Αυτή όμως η αγάπη τη ξαναφέρνει στη ζωή, γιατί ο άνδρας αυτός υπάρχει στη πραγματικότητα και την αγάπησε επίσης όταν είδε μια προσωπογραφία της.

     Οι όμορφοι στίχοι εντυπωσιάζουν εξίσου θεατές κι αναγνώστες, ιδιαίτερα τις κοπέλες. Ήταν τέτοια η δημοτικότητα του έργου και τόσο το αγοραστικό κοινό, ώστε έπεσε η τιμή του άλλου αριστουργήματος "Το Δυτικό Δωμάτιο". Ένας ηθοποιός πέθανε πάνω στη σκηνή πριν τελειώσει μια δύσκολη άρια, μια κοπέλα πέθανε από θλίψη όταν είδε αυτό το έργο και μια άλλη έπεσε στο νερό και πνίγηκε, αφού δεν κατάφερε να παντρευτεί τον συγγραφέα. Ελεγείες γράφηκαν γι' αυτή.

     Το έργο παρομοιάστηκε με το "Όνειρο Θερινής Νύχτας" του Σαίξπηρ[6] και με το "Hanneles Himmelfahrt" του Hauptmann. Θεωρείται το αριστούργημα της κινέζικης λογοτεχνίας και μέρη του παίζονται ακόμη και σήμερα, στο στυλ kunqu. Βρήκε επίσης πάρα πολλούς μιμητές, όπως ο Wu Bing στο έργο του "Ο Δυτικός Κήπος" (Xiyuanji).

     Ο Wu Bing γεννήθηκε το 1595 και πέθανε το 1647. Το 1644 οι εισβολείς από την Μαντζουρία κατέλυσαν τη δυναστεία Ming, την διαφθορά της οποίας ο Wu Bing σατιρίζει στην "Πράσινη Παιωνία", στις σκηνές των εξετάσεων, που οι δυο υποψήφιοι προσπαθούν ν' αντιγράψουν, για να γελοιοποιηθούν τελικά. Το έργο αυτό κατά τα άλλα είναι μια ρομαντική κωμωδία που μοιάζει πολύ με το "Πολύς Θόρυβος Για Το Τίποτα" του Σαίξπηρ. Παρ' ότι καυτηριάζει το καθεστώς που υπηρέτησε ως ανώτατος αξιωματούχος, υπήρξε πιστός σ' αυτό και λέγεται πως αυτοκτόνησε παύοντας να τρώει, 3 χρόνια μετά την εγκατάσταση της μαντζουριανής δυναστείας Qing. Έγραψε συνολικά πέντε μεγάλα έργα.

     Αντίθετα με τον Wu Bing ο Ruan Dacheng, που με μηχανορραφίες και την υποστήριξη του διεφθαρμένου ευνούχου Wei Zhongxian κατάφερε ν' ανέλθει στ' ανώτατα αξιώματα, πρόδωσε το καθεστώς το οποίο υπηρέτησε. Στην ιστορία έχει μείνει ως ένας προδότης, που μάλιστα οδήγησε τον μαντζουριανό στρατό και κατέστρεψε μια πόλη, οι ευγενείς της οποίας αρνήθηκαν να τον δεχτούν. Γεννήθηκε το 1587 και πέθανε το 1646, δυο χρόνια μετά την εισβολή των Μαντζού. Εικάζεται πως αυτοκτόνησε, πιθανώς από ντροπή για τις πράξεις του.

     Από τα 11 έργα που έγραψε (σώζονται τέσσερα) ξεχωρίζει το "Χελιδόνι-Αγγελιοφόρος", έργο που 'χει κι αυτό επηρεασθεί από το "Περίπτερο Με Τις Παιωνίες". Παίχτηκε το 1644 στις εορταστικές εκδηλώσεις στην νότια αυλή του Nanjing, όπου, σε μια προσπάθεια σωτηρίας του καθεστώτος, είχεν ορκιστεί ως αυτοκράτορας ο πρίγκιπας Fu.

     Η ηρωίδα ερωτεύεται τον Huo Duliang, τον οποίο δεν έχει δει ποτέ, από μια εικόνα του, που πέφτει κατά λάθος στα χέρια της, όπου απεικονίζεται με τη γυναίκα του, εταίρα ταπεινής καταγωγής. Γράφει στίχους σ' ένα φύλο χαρτί που εκφράζουν τον έρωτά της. Το φύλλο πέφτει κάτω, ένα χελιδόνι τρέχει, το αρπάζει και το αφήνει μπροστά στον Huo Duliang. Αυτός διαβάζοντάς το, καταλαβαίνει ότι πρόκειται για τον ίδιο κι ερωτεύεται τη γυναίκα που το έγραψε. Τελικά τη βρίσκει και τη παντρεύεται. Δεν ήταν καθόλου ασυνήθιστο εκείνη την εποχή, να 'χει κανείς δυο γυναίκες κι ακόμη λιγότερο ασυνήθιστο, να 'χει γυναίκα και παλλακίδα. Η ρομαντική αυτή κωμωδία κορυφώνεται στη τελευταία πράξη, που οι δυο γυναίκες τσακώνονται για τη πρωτοκαθεδρία κι ο συγγραφέας μ' έναν έξυπνο τρόπο τις βάζει να συμφιλιωθούν.

     Ο Cyril Birch, ο οποίος μεταφράζει σκηνές του, όπως κι από το προηγούμενο έργο του Wu Bing, το χαρακτηρίζει πολύ απολαυστικό, αλλά επίσης αληθινά παρακμιακό (decadent), το υπερώριμο φρούτο της κομψότητας που βρίσκεται στην παράδοση του Li Chuan (Tang Xianzu).[7]

     Ο δεύτερος μεγάλος δραματουργός του kunqu ήταν ο Shen Ching. Η ημερομηνία της γέννησής του μας είναι άγνωστη, ξέρουμε όμως ότι το 1574 πέρασε με διάκριση τις κρατικές εξετάσεις και κατέλαβε κυβερνητική θέση. Η μουσική ήταν το πάθος του, και για χάρη της θυσίαζε δραματικά εφφέ στα έργα του. Από τα 17 έργα που έγραψε σώθηκε μόνο ένα ολόκληρο, "Ο Έντιμος Ήρωας", που στηρίζεται στο μυθιστόρημα "Οι Κλέφτες Του Βάλτου Ling Shan". O ήρωας Wu Song σκοτώνει μια τίγρη για να δείξει ότι θέτει τη γενναιότητά του στην υπηρεσία των συνανθρώπων του. Σκοτώνει επίσης τη νύφη του και τον ερωμένο της, για να εκδικηθεί το θάνατο του αδελφού του.

     O Shen Ching δοκίμασε τις δυνάμεις του και στα ερωτικά δράματα, όπως το "Ένα Είδος Αγάπης", αλλά δε μπόρεσε να ξεπεράσει το "Περίπτερο Με Τις Παιωνίες" του Tang Xianzu. Η συμβολή του στο θέατρο είναι κυρίως η εμμονή του στο ρυθμό και τον τονισμό, καθώς κι η χρήση λαϊκών αφηγήσεων, γνωστών σε όλους. Πολλοί ποιητές τον ακολούθησαν, κυρίως στις μουσικές καινοτομίες του κι ίδρυσαν τη σχολή Wu Qiang. Οι πιο διάσημοι οπαδοί του ήσαν, ο Lu Tian Cheng κι ο Pu Shi Chen, που δυστυχώς δε σώθηκαν τα έργα τους, παρά μόνο περιλήψεις μερικών απ' αυτά. Του Lu Tian Cheng σώθηκε ένα θεωρητικό έργο, με κριτικές αξιολογήσεις δραμάτων από το τέλος της περιόδου Yuan μέχρι την εποχή του.

     Την εποχή των αυτοκρατόρων Kangxi και Qianglong της δυναστείας Qing (1662-1795) άρχισε η σταδιακή πτώση του kunqu, καθώς, όπως γράφει η Josephine Huang Hung ξέπεφτε όλο και περισσότερο σε μια απλή καλλιτεχνική άσκηση των δραματουργών, αντανακλώντας όλο και λιγότερο τη ζωή. Με τη συνεχή του εκλέπτυνση έχασε την επιδοκιμασία του λαού.[8] H όπερα του Πεκίνου αργότερα το εκτόπισε εντελώς. Όμως τη δεκαετία του '20 γνώρισε μιαν αναβίωση και στη Σαγκάη δημιουργήθηκε μια σχολή για την εκπαίδευση των ηθοποιών. Επίσης στην Σχολή Δραματικής Τέχνης της Σαγκάης εκπαιδεύθηκαν από το 1961 πάρα πολλοί ηθοποιοί, κάτω από την καθοδήγηση του Yu Zhenfei. Θίασοι kunqu έχουν περιοδεύσει τις ΗΠΑ και την Ευρώπη κι από τις πιο διάσημες σύγχρονες επιτυχίες του kunqu είναι μια διασκευή του "Μάκβεθ", που έγινε το 1987. Σήμερα έχει τη μεγαλύτερη δημοτικότητα μετά την όπερα του Πεκίνου.

     Πολλοί συγγραφείς έγραψαν για το kunqu. Οι πιο σημαντικοί ήσαν ο Hong Sheng από το Νότο και ο Kong Shangren από το Βορρά. Ο Hong Sheng έγραψεν 11 δράματα, από τα οποία πιο δημοφιλές στην εποχή του ήταν το "Παλάτι Της Μακράς Ζωής". Αναφέρεται στον έρωτα του αυτοκράτορα Ming Huang (712-755) της δυναστείας Tang και της παλλακίδας του Yang Gui Fei. Οι δυο ερωτευμένοι έδωσαν όρκο μπροστά στο Ανάκτορο της Αιωνιότητας να μη χωρίσουν ποτέ. Όταν σε μια επανάσταση η παλλακίδα αναγκάστηκε από τους επαναστάτες να κρεμαστεί, ο αυτοκράτορας κράτησε τον όρκο του και πήγε να της κρατήσει για πάντα συντροφιά στο Ανάκτορο της Σελήνης. Η ιστορία αυτή αποτέλεσε το θέμα πολλών έργων, όπως "Η Ιστορία Της Αιώνιας Λύπης" του Chen Hong. Σε μια ημέρα πένθους για τη βασιλομήτορα είχε την ατυχή ιδέα να παρουσιάσει αυτό το έργο. Τιμωρήθηκε σκληρά γι' αυτή την επιλογή, έχασε τη θέση του κι εκδιώχτηκε από τον Λογοτεχνικό Όμιλο. Μόλις είχε περάσει τα 50 όταν έπεσε μεθυσμένος από ένα ιστιοφόρο στο νερό και πνίγηκε. Ένας φίλος του έγραψε γι αυτόν σ' ένα ποίημά του: «Ο δάσκαλος συνθέτει στίχους, η πρώτη γυναίκα παίζει το λαούτο, η δεύτερη τραγουδάει. Τι εικόνα ευτυχισμένης αρμονίας»!

     Ο Kong Shangren (1648-1718) ήταν απόγονος 64ης γενιάς του Κομφούκιου. Παράτησε τα διάφορα αξιώματά του και γύρισε το 1672 στη γενέτειρά του, το Chu Fu του Shan Tung κι ασχολήθηκε με τη δραματουργία. Το αριστούργημά του "Η Βεντάλια Της Ανθισμένης Ροδακινιάς" (Tao Ηua Shan), μια θρηνωδία για τη πτώση της δυναστείας Ming, μαζί με το "Παλάτι Της Μακράς Ζωής" θεωρούνται τα δυο αριστουργήματα της δυναστείας Qing. Το πρώτο όμως είναι ελαφρά υποδεέστερο του δεύτερου, καθώς παρουσιάζει κάποιες ανισότητες στη ρίμα και τη μετρική. Αξίζει να αναφέρουμε πως στη "Βεντάλια Της Ανθισμένης Ροδακινιάς" εμφανίζεται ο Ruan Dacheng, ο προδότης δραματουργός που αναφέραμε πιο πριν, ως αρνητικός χαρακτήρας φυσικά.

     Το έργο, που σύμφωνα με τις προθέσεις του δημιουργού του γράφηκε για ν' αρέσει τόσο στους μορφωμένους όσο και στον απλό λαό, έχει διπλή πλοκή. Αναφέρεται την ταραχώδη περίοδο της ανατροπής της διεφθαρμένης δυναστείας Ming από τους Μαντζουριανούς εισβολείς το 1644, που αποτελεί το φόντο μιας ιστορίας αγάπης.

     Μια κοπέλα πληγώνει το πρόσωπό της για να πεθάνει και ν' αποφύγει έτσι να παντρευτεί κάποιον αξιωματούχο, προδίδοντας τον αγαπημένο της. Το αίμα τρέχει από το πρόσωπό της και βάφει όλη τη βεντάλια. Ένας ζωγράφος που τη βλέπει κάνει μ' αυτή, μιαΝ εξαιρετική εικόνα ανθισμένης ροδακινιάς, προσθέτοντας πράσινα φύλλα. Μετά από πολλές περιπέτειες, ήρωας κι ηρωίδα συναντιούνται τυχαία σ' ένα ναό. Είναι τόση η χαρά τους που ξαναβλέπονται, ώστε ξεχνούν προς στιγμή τη δεινή πραγματικότητα που βρίσκονται.

     Στο έργο βλέπουμε επίσης το αγαπημένο μοτίβο, τόσο των γιαπωνέζων όσο και των κινέζων, της σύγκρουσης καθήκοντος κι αισθημάτων: της πατρικής αγάπης του στρατηγού για τον στασιαστή γιο και της πίστης του στον αυτοκράτορα.[9]

     Στην περίοδο διακυβέρνησης των αυτοκρατόρων Kangxi και Qianglong (1736-1795), γράφηκαν ορισμένα αριστουργήματα, όμως δεν είναι γνωστά τα ονόματα των συγγραφέων τους ούτε ο χρόνος συγγραφής τους. "Το Σιδερένιο Κράνος" και "Για Τη Πίστη" αναφέρονται και τα δυο στην ιστορία μιας κυρίας της αυλής, που από αγάπη προς τον αυτοκράτορα σκότωσε τον αδελφό του.

     Δυο άλλα δράματα δεν ήταν διάσημα μόνο στην εποχή τους, αλλά και σήμερα. Το "σπρο φίδι" και "Το Όνειρο Της Πεταλούδας". Το 2ο αναφέρεται στον Zhuang Zi, έναν από τους τέσσερις μεγάλους φιλοσόφους της Κίνας. Ο μύθος είναι γνωστός σ' όλους τους κινέζους. Ο φιλόσοφος θέλησε να δοκιμάσει τη πίστη της γυναίκας του, θέμα πολύ γνωστό στην κινέζικη δραματουργία μέχρι τις μέρες μας. Μια μέρα έρχεται σπίτι και λέει στη γυναίκα του πως είδε μια χήρα να στεγνώνει το τάφο του άντρα της για να ξαναπαντρευτεί. Η γυναίκα του την ειρωνεύτηκε. Ο φιλόσοφος που ήθελε να τη δοκιμάσει, υποκρίνεται πως πέθανε. Τον βάλανε στο φέρετρο κι ήλθαν φίλοι να συλλυπηθούνε. Ανάμεσά τους ήταν κι ένας νεαρός, που η γυναίκα του τον ερωτεύτηκε αμέσως και τον παντρεύτηκε πριν τη ταφή. Όμως ο νέος αρρώστησε κι ένας γιατρός είπε πως θα τον έσωζε ο εγκέφαλος ενός ζωντανού ή έστω ενός πρόσφατα πεθαμένου ανθρώπου. Η γυναίκα σκέφτεται αμέσως να βγάλουν το μυαλό του πεθαμένου συζύγου της. Ανοίγουν το φέρετρο κι αυτός, ολοζώντανος, τη ρωτάει ποιος είναι αυτός ο νεαρός. Η γυναίκα νιώθει τέτοια ντροπή που κρεμιέται. Τότε ο Zhuang Zi κτυπά το κύμβαλο και τραγουδά ότι «η ζωή είναι όνειρο». Ο Zhuang Zi επίσης είχε παρομοιάσει τη ζωή με το φτερούγισμα μιας πεταλούδας, που τη μια είναι εδώ, την άλλη εκεί και πουθενά δεν είναι.[10]

     Η υπόθεση του "σπρου φιδιού"είναι η εξής: Έν' άσπρο φίδι μεταμορφώνεται σε γυναίκα και παντρεύεται ένα νεαρό άντρα. Ένας καλόγερος αποκαλύπτει την πραγματική της φύση, τη συλλαμβάνει, σώζοντας έτσι τον νεαρό. Σημειώνουμε τη ταύτιση γυναίκας και φιδιού, σ' αντίθεση με τη βιβλική παράδοση όπου λειτουργούν συμπληρωματικά, ως φορείς του κακού.[11]

     Αξίζει όμως ν' αναφέρουμε εδώ, την ανατροπή που έκανε ο Tian Han στο μύθο, στην ομώνυμη όπερα του Πεκίνου την οποία συνέθεσε το 1953. Εδώ το άσπρο φίδι παρουσιάζεται ως καλός χαρακτήρας κι ο καλόγερος ως κακός, από τα χέρια του οποίου σώζεται τελικά κι επιστρέφει στον αγαπημένο της. Η ανατροπή αυτή συμβολίζει την απελευθέρωση της κινέζας γυναίκας από τα φεουδαρχικά δεσμά και κυρίως από τις τρεις επιταγές που τις επιβάλλει η κομφουκιανή διδασκαλία: υποταγή στον πατέρα, υποταγή στο σύζυγο κι όταν αυτός πεθάνει, υποταγή στο γιο.[12]

     Το yiyang qiang, για το οποίο μιλήσαμε πιο πριν, άρχισε να παρακμάζει στις αρχές του 15ου αιώνα. Όμως ο Tan Lun πέτυχε την ανανέωσή του στη δεκαετία του 1470 εισάγοντας σ' αυτό το στυλ baiyan από την επαρχία Zhejian. Ανανεωμένο το yiyangqiang εξαπλώθηκε και στις άλλες επαρχίες μ' αρκετές όμως αποκλίσεις. Πολύ κοντά στο αρχικό στυλ yiyangqiang παρέμεινε το xianju στην επαρχία Hunan, αντίθετα από το jingqiang (Beijing qiang, μελωδίες του Beijing (Peking), δηλαδή της «πρωτεύουσας του βορρά») που απόκλινε αρκετά από το yiyangqiang.

     To jingqiang ήταν έν' απλό θέατρο μ' εύκολα κατανοητές, υπερβολικές χειρονομίες κι ακατέργαστες μελωδίες. Χρησιμοποιούσε, όπως και το kunqu, τα qupai, σύντομα τραγούδια μ' αυτοδύναμο χαρακτήρα, που προέρχονταν από λαϊκά τραγούδια. Επειδή η γλώσσα τους ήταν δυσνόητη, ένας ηθοποιός στη συνέχεια αναφερόταν στο περιεχόμενό τους σε γλώσσα κατανοητή. Τη θεματική του το jingqiang την αντλούσε σχεδόν από παντού: από μύθους ή παραμύθια, ιστορικά επεισόδια, από έργα kunqu, καθώς κι από τα zaju της εποχής Yuan και chuanqi της εποχής Ming.

     Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι η ύπαρξη χορωδίας, που έπαιρνε και συνέχιζε το τραγούδι ενός τραγουδιστή (εδώ παρατηρούμε μια ομοιότητα με το θέατρο Νό) αναφερόμενη στον χαρακτήρα, στα αισθήματά, στα κίνητρα της δράσης του, καθώς και στο κλίμα της κάθε σκηνής, επειδή λόγοι καθωσπρεπισμού, ευαισθησίας ή θλίψης δεν επέτρεπαν στον ήρωα να το κάνει.

     Το jingqiang γνώρισε στα μέσα του 18ου αιώνα μια νέαν άνθιση, με τη δημιουργία μικτών θιάσων jingqiang και kunqu. Όμως η άνθιση αυτή κράτησε πολύ λίγο. Εκτός από το jingqiang παίζονταν στο Πεκίνο κι άλλα είδη μουσικού θεάτρου, όπως το luoluoqiang ή nanlu από την επαρχία Hubei, το liuziqiang και το qinqiang. Το τελευταίο αυτό ήταν και το σημαντικότερο.

     Η ονομασία του προέρχεται από το βασίλειο Qin, που υπήρξε πριν το 200 π.Χ., και βρισκόταν στην σημερινή περιοχή της επαρχίας Shaanxi. Όλα τα βασίλεια της εποχής ενοποιήθηκαν στη συνέχεια στην αυτοκρατορία των Han. Ένας από τους ηθοποιούς που ήλθαν το 1779 στο Πεκίνο για την εβδομηκοστή επέτειο των γενεθλίων του αυτοκράτορα Qianlong ήταν κι ο Wei Zhangsheng (1749-1802), ο οποίος έπαιζε το γυναικείο ρόλο της Ηuadan, της ζωηρής και δυναμικής νεαρής γυναίκας.

     Αυτός έδωσε μια νέαν ώθηση στο qinqiang, εισάγοντας το έντονο μακιγιάζ κι ένα νέο στυλ κόμμωσης. Η πιο σημαντική του όμως καινοτομία ήταν η επινόηση των caiqiao, των ξυλοπόδαρων που επέτρεπαν στον ηθοποιό να μιμηθεί το βάδισμα της γυναίκας με τα δεμένα πόδια. Ήταν τόσο μικρά, που μόλις χώραγαν τα δάχτυλα. Το άνω μέρος του παπουτσιού δενόταν γύρω από το κάτω μέρος του ποδιού κι έτσι ο ηθοποιός κυριολεκτικά περπατούσε στα δάκτυλα. Η χρήση τους καταργήθηκε το 1950, από τη κομμουνιστική κυβέρνηση.

     Οι πολιτικοί υπαινιγμοί ήσαν πρόκληση για την εξουσία, που δεν έβλεπε επίσης με καλό μάτι τη δημοτικότητα αυτού του λαϊκού θεάτρου, που 'χε αποσπάσει τ' ανώτερα καλλιεργημένα στρώματα από το kunqu. Έτσι το qinqing απαγορεύτηκε το 1782. Ένας ισχυρός πολιτικός όμως, ερωμένος του Wei Zhangsheng, κατάφερε ώστε να μη τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση. Μια νέα όμως απαγόρευση το 1785 οδήγησε στο τέλος του qinqiang, το οποίο δεν αναβίωσε ποτέ.



[1]  Κατά τον Boris Riftin είναι ο 16ος  (Riftin, 1964, σελ. 133). Μικρές αποκλίσεις, κυρίως μιας μονάδας σε χρονολογίες, βρήκαμε συχνά στη βιβλιογραφία μας. Σ' ένα εισαγωγικό έργο όμως όπως το δικό μας νομίζουμε πως δεν έχει τόση σημασία, η επιλογή που κάναμε.

[2]  Είναι αξιοσημείωτο, ότι στη Κίνα δεν αναδείχτηκε κανένας μεγάλος θεωρητικός του θεάτρου, όπως ο Αριστοτέλης ή ο Zeami, ή έργο όπως"το Natyasastra"στην Ινδία. Υπήρξαν όμως αρκετοί ελάσσονες. Το 1959 εκδόθηκε στο Πεκίνο ένα 10τομο έργο με τίτλο "Συλλογή Δοκιμίων Για Το Κινέζικο Κλασσικό Δράμα", 48 τον αριθμό, που γράφηκαν από τον 8ο μέχρι τον 19ο αιώνα. (Riftin, 1964 σελ. 131).

[3]  Cyril Birch, 1995, σελ. 64-105.

[4]  Κυρίως στο έργο του Tang Xianzu αναφέρεται η S. A. Cerova στο βιβλίο της "Κινέζικο θέατρο και παραδοσιακοί κινέζικοι θίασοι" (S. A. Cerova, 1990).

[5]  Παρεμπιπτόντως, η παιώνια χρησιμοποιείται μεταφορικά στη καθημερινή ομιλία για να δηλώσει μιαν ελκυστική νέα γυναίκα κι ιδιαίτερα τα γυναικεία γεννητικά όργανα. "Όταν πέφτουν σταγόνες δροσιάς, η παιώνια ανοίγει" (Jo Riley, 1997, σελ. 240).

[6]  Βλέπε Cyril Birch, 1995, σελ. 152-153.

[7]  Cyril Birch, 1995, σελ. 247.

[8]  Josephine Huang-Hung, 1985, σελ. 172.

[9]  C.H.Wang, "The Double Plot Of Tao Hua Shan", στο Yun-Tong Luk (ed), "Studies in Chinese-Western Comparative Drama", Hong Kong, 1990, "The Chinese University Press", σελ. 70.
[10]  Zhuang Zi - [Chuang Tze]

"One day about sunset, Zhuangzi dozed off and dreamed that he turned into a butterfly.

He flapped his wings and sure enough he was a butterfly...

What a joyful feeling as he fluttered about, he completely forgot that he was Zhuangzi.

Soon though, he realized that that proud butterfly was really Zhuangzi who dreamed he was a butterfly, or was it a butterfly who dreamed he was Zhuangzi!

Maybe Zhuangzi was the butterfly, and maybe the butterfly was Zhungzi"?

                      μετάφραση Brian Bruya  (από site στο Ίντερνετ).

[11]  Στην ιστοσελίδα  www.chinapage.com/xwang υπάρχει δεσμός που περιέχει περίληψη του έργου και 5 άλλοι δεσμοί με περιλήψεις έργων της όπερας του Πεκίνου, ανάμεσα στις οποίες και το "Ορφανό της οικογένειας Zhao" κι "H μεθυσμένη παλακίδα", έργα για τα οποία αναφερόμαστε στη παρούσα εργασία μας. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης κι η ιστοσελίδα  http://www.chinapages.com/culture/jj_bte.htm

[12]  To έργο υπάρχει σ' ελληνική μετάφραση από τη Κωστούλα Μητροπούλου (Han Tien, "To άσπρο φίδι", Αθήνα, 1962, Φέξης).

                          (...συνεχίζεται... Το Ε' Μέρος & το ΣΤ' Μέρος. Το έργο θα ολοκληρωθεί σε 6 μέρη...) 

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers