-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.

 
 

 


                      "El Greco"
 
Δομνικος Θεοτοκπουλος (1540-1614) Mannerism

                                       Βιογραφικ
                                                                       
     Ο μεγαλτερος λληνας ζωγρφος, που γεννθηκε στον Χνδακα της Κρτης -σημεριν Ηρκλειο- σε ημερομηνα γνωστη, αλλ βσει λεγομνων, πιθανολογεται γρω στο 1540-1. Σε ηλικα 27-28 ετν εγκαταλεπει οριστικ την Ελλδα, για να επισκεφθε τη Βενετα και 2 χρνια μετ, τη Ρμη. Εκε γνωρζει τον Τζολιο Κλβιο, που τον συστνει στον καρδινλιο Αλεσντρο Φαρνζε. Πιθανολογεται επσης πως μαθτευσε στο ατελι του Τιτσινο. Το 1572 επιστρφει για κποιο διστημα, στη Βενετα. Το 1577 εγκαθσταται στο Τολδο της Ισπανας. κτοτε, του αποδδεται το παρατσοκλι Ελ Γκρικολληνας-, επειδ οι Ισπανο δε μποροσανε να προφρουν ολκερο τ' νομ του. Εκε αναλαμβνει τη πρτη του δημιουργα, μια παραγγελα σνθεσης, για την Αγα Τρπεζα. Το ργο ονομστηκε "Η Ανληψη Της Θεοτκου". Η Χερνιμα Δε Λας Κουβας, σντροφος της ζως του, γενν  το γι του, Χρχε Μανουλ, το 1578. Το 1582 φιλοτεχνε το ργο που του ανθεσε ο Φλιππος Β' για το Ανκτορο Εσκοριλ, μα δυστυχς γι' αυτν, δεν ικανοποιε το αποτλεσμα. 6 χρνια μετ, ολοκληρνει τη "Ταφ Του Πργκηπα Οργκθ", για την εκκλησα Σντο Τομ, του Τολδο. Πθανε περπου 74 ετν, στις 7 Απριλου του 1614 και κηδετηκε στο παρεκκλσι Σντο Ντομνγκο Ελ Αντγκουο, της πλης που τον αγπησε σα δικ της κι μελλε να γνει η δετερη πατρδα του.
     Ο Δομνικος Θεοτοκπουλος (Ηρκλειο Κρτης, 1 Οκτβρη 1541 - Τολδο, 7 Απρλη 1614), γνωστς επσης με τo ισπανικ προσωνμιο El Greco, που σημανει Ο λληνας, τανε Κρτας ζωγρφος, γλπτης κι αρχιτκτονας της ισπανικς Αναγννησης. Γνος αστικς οικογνειας, με πατρα που εργαζταν ως φοροσυλλκτης για τη Δημοκρατα της Βενετας, επαρχα της οποας τανε ττε η Κρτη, λαβε κλασσικ μρφωση και ταυτχρονα κανε μαθματα αγιογραφας, χοντας δσκαλο τον Γεργιο Κλντζα -κατ' λλους μελετητς τον Μιχαλ Δαμασκην τον Θεοφνη. Σε ηλικα 26 ετν, ντας δη εξοικειωμνος τσο με τη βυζαντιν σο και με την αναγεννησιακ τχνη, αποφασζει να συνεχσει τις σπουδς του στη Βενετα, θα ζσει εκε 3 χρνια. Πριν φγει απ τη Κρτη εχε νυμφευτε, η γυνακα αυτ μως -που δεν τον ακολοθησε για οικονομικος λγους- δεν αναφρεται ποτ ξαν, ενδεχομνως επειδ με την αλλαγ θρησκευτικο δγματος ο γμος τους ακυρθηκε.
     ζησε το μεγαλτερο μρος της ζως του μακρι απ την Ελλδα, δημιουργντας τα περισστερα ργα του στην Ιταλα και στην Ισπανα. Εκπαιδετηκε αρχικ ως Αγιογρφος στο Ηρκλειο, που αποτελοσε ττε τμμα της ενετικς επικρτειας, και αργτερα ταξδεψε στη Βενετα. Στην Ιταλα επηρεστηκε απ τους μεγαλτερους δασκλους της ιταλικς τχνης, πως τον Τιντορττο και τον Τιτσινο, του οποου υπρξε μαθητς, υιοθετντας στοιχεα απ τον μανιερισμ. Το 1577 εγκαταστθηκε στο Τολδο, που ζησε μχρι το τλος της ζως του κι ολοκλρωσε ορισμνα απ τα πιο γνωστ ργα του.
     Υφολογικ, η τεχνοτροπα του θεωρεται κφραση της Βενετικς Σχολς και του μανιερισμο πως αυτς διαμορφθηκε στο 2ο μισ του 16ου αι. Παρλληλα χαρακτηρζεται απ προσωπικ στοιχεα, προντα της τσης του για πρωτοτυπα, που μως δεν βρκαν μιμητς στην εποχ του, γεγονς που δεν ευνησε και τη συνχει τους. Η μπαρκ τεχνοτροπα που εκτπισε τον μανιερισμ και τα αμσως μεταγενστερα καλλιτεχνικ ρεματα που δεν αντιμετπισαν ευμενς το φος του κι εχαν ως αποτλεσμα να αγνοηθε το ργο του Γκρκο τους επμενους 3 αινες. Στη διρκεια του 20ο αι., αναγνωρστηκε ως πρδρομος της μοντρνας τχνης που αξιοποησε στοιχεα της Ανατολικς και Δυτικς παρδοσης και το ργο του επανεκτιμθηκε, διατηρντας μχρι σμερα δεσπζουσα θση ανμεσα στους μεζονες ζωγρφους λων των εποχν
     Ο Δομνικος Θεοτοκπουλος γεννθηκε πιθαντατα το 1541 στο Χνδακα, το σημεριν Ηρκλειο Κρτης, την εποχ της Βενετοκρατας. Η ημερομηνα γννησης του προκπτει χι απ κποιο επσημο γγραφο της εποχς αλλ με βση μα ιδιχειρη σημεωση του, σμφωνα με την οποα το 1606 ταν 65 ετν. Ο πατρας του, Γεργιος Θεοτοκπουλος, τανε φοροσυλλκτης κι μπορος. Για τη μητρα του δεν υπρχουνε πληροφορες, εν γνωστη παραμνει κι η ταυττητα μας ενδεχμενης πρτης, Ελληνδας συζγου του. Εχε να μεγαλτερο αδελφ, Μανοσο Θεοτοκπουλο (1531-1604), που ακολοθησε το επγγελμα του πατρα τους.
     Eκπαιδετηκε ως Αγιογρφος, γεγονς που πιστοποιεται απ να δημσιο γγραφο του 1563, εν θα πρπει να μελτησε απ νεαρ ηλικα την αρχαα ελληνικ και κλασσικ γραμματεα, κρνοντας απ τη πλοσια βιβλιοθκη που κληροδτησε μετ το θνατ του, ο γις του. Το νομα του 1ου δασκλου του δεν εναι γνωστ, αν και το νομα του Ιωννη Γριπιτη (1516-1569) χει προταθε. Στη Κρτη, που απ το 1211 αποτελοσε μρος της ενετικς επικρτειας, οι ζωγρφοι κι οι αγιογρφοι συνδαζαν το βυζαντιν ιδωμα με τις Δυτικς επιρρος, φιλοτεχνντας φορητς κυρως εικνες και διαμορφνοντας τη λεγμενη Κρητικ Σχολ. Στο Χνδακα εργζονταν κατ το 16ο αι. περπου 200 ζωγρφοι, οργανωμνοι σε συντεχνες σμφωνα με τα ιταλικ πρτυπα.
     Ο Γκρκο εξοικειθηκε απ νωρς μ' ργα καλλιτεχνν της Αναγννησης που κυκλοφοροσανε στη βενετοκρατομενη Κρτη κι απ το 1563 εξασκοσε επσημα το επγγελμα του ζωγρφου. Η πληροφορα αυτ βγανει απ μα αναφορ στο νομ του σ' επσημο γγραφο της εποχς, που περιγρφεται ως δσκαλος (maestro Domenigo). Μα απ τις 1ες πληροφορες που διαθτουμε για κποιο ργο του προρχεται επσης απ λλο γγραφο του 1566, σμφωνα με το οποο του δθηκε δεια για να πουλσει με λαχν μα εικνα που εκτιμθηκε στα 70 δουκτα, ποσ ιδιατερα σημαντικ για την εποχ κι ειδικτερα για να νο καλλιτχνη.
     Με δεδομνο πως στην εποχ του συνυπρχανε στη Κρτη Ορθδοξοι και Καθολικο, παραμνει αμφιλεγμενο σε ποιο απ τα δγματα αυτ ανκε η οικογνει του. Θεωρεται πιθαντερο πως ταν ορθδοξη, εκδοχ που στηρζεται σε μελτες αρχειακν και νομικν εγγρφων, σμφωνα με τις οποες νας θεος του ταν ορθδοξος ιερας, εν το νομα του Δομνικου Θεοτοκπουλου δεν καταγρφεται στα αρχεα των βαφτσεων της Καθολικς Εκκλησας στη Κρτη. Διαφορετικς πηγς κνουν επσης λγο για πιθαν καταγωγ του απ καθολικ οικογνεια. Ορισμνοι μελετητς εκτιμονε πως ασπστηκε αργτερα το καθολικ δγμα, λαμβνοντας υπψη τη διαθκη του, που ανφερε πως υπρξε πιστς Καθολικς. Η διαθκη αυτ χει αμφισβητηθε, συνυπολογζοντας την υποχρωσ του να τη συντξει σμφωνα με τις επιταγς της Ιερς Εξτασης.
     Το 1570, -σως μετ απ προτροπ του Τιτσινο-, ο Ελ Γκρκο, πως τον αποκαλον δη, καθς δυσκολεονται να προφρουν το νομ του, αποφασζει να πει στη Ρμη αναζητντας νες ευκαιρες. Γεγονς που μας αποκαλπτεται απ σχετικ επιστολ του ζωγρφου και μικρογρφου Τζολιο Κλβιο, μσα απ την οποα τονε συστνει στον προσττη του, καρδινλιο Αλεσντρο Φαρνζε: "φθασε στη Ρμη νας νεαρς απ το Χνδακα, μαθητς του Τιτσινο, ο οποος κατ τη γνμη μου, εναι ξεχωριστς στη ζωγραφικ, μεταξ λλων φιλοτχνησε μια αυτοπροσωπογραφα που εντυπωσασε λους τους ζωγρφους της Ρμης. Θα επιθυμοσα να τον θσετε υπ την προστασα της εκλαμπρτητας και μακαριτητας σας, χωρς λλα ξοδα, εκτς απ τη διατροφ του κι να δωμτιο στο Παλτσο Φαρνζε για λγο καιρ, μχρι να τακτοποιηθε καλλτερα...»
     Πιθανν προκειμνου να ανταποδσει την εξυπηρτηση αυτς δημιοργησε μα ημσωμη προσωπογραφα του Κλβιο, που εναι κι η παλαιτερη προσωπογραφα του που διασζεται μχρι σμερα. Στη Ρμη, πως κι λλοι διακεκριμνοι ζωγρφοι, ρθε αντιμτωπος με τον σκληρ ανταγωνισμ που επικρατοσε την εποχ εκενη, την δια στιγμ που δσποζε η παρουσα του Τιτσινο κι εξακολουθοσε να ασκε επδραση το ργο του Μιχαλ γγελου, 6 χρνια μετ το θνατ του. Η σχση το Γκρκο με το ργο του τελευταου παραμνει αμφιλεγμενη. Σμφωνα με μα ανεκδοτολογικ αναφορ που δεν επιβεβαινεται, πρτεινε στον ππα Πο Ε' να φιλοτεχνσει πνω στη Δευτρα Παρουσα του, ργο με το οποο εχε διακοσμσει την Καπλα Σιξτνα. ταν αργτερα του ζητθηκε να εκφρει την ποψ του για αυτν, απντησε πως τον θεωροσε καλ νθρωπο, που μως δεν γνριζε να ζωγραφζει.
     Ο Φρανθσκο Πατσκο επσης αναφρει δυσμεν σχλια του Γκρκο για τον Μιχαλ γγελο, στη διρκεια συνντησς τους στο Τολδο, λγο πριν το θνατο του. Απ την λλη πλευρ, η επδραση που του σκησε θεωρεται δεδομνη. Οι προσωπογραφες των Τιτσινο, Μιχαλ γγελου, Κλβιο και Ραφαλ που φιλοτχνησε στο ργο Η Εκδωξη Των Εμπρων, χουν ερμηνευτε ως επιθυμα του ν' αποδσει να φρο τιμς σε αυτος, αναγνωρζοντας με τον τρπο αυτ την αξα τους. Φανεται ωστσο πως ο Γκρκο δειξε μεγαλτερο ενδιαφρον στο δυναμισμ του Κορτζιο και την κομψτητα των ργων του Παρμιτζαννο. Στο Παλτσο Φαρνζε γνρισε τον ουμανιστ βιβλιοθηκριο του Φαρνζε, Φολβιο Ορσνι, που υπρξε υποστηρικτς του και στη συλλογ του βρθηκαν αργτερα 7 ργα του. Δουλεοντας στην υπηρεσα του Αλεσντρο Φαρνζε, δεν εχε σημαντικς ευκαιρες ν' αναδεξει το ταλντο του κι ανλαβε τελικ λγες παραγγελες.
     Το 1572 αποπμφθηκε τελικ απ το Παλτσο Φαρνζε, γεγονς που πιστοποιεται απ μα επιστολ του Γκρκο, με ημερομηνα 6 Ιουλου 1572, που διαμαρτρεται για την δικη εκδωξ του απ το παλτι.  Επηρεασμνος απ τον ιταλικ μανιερισμ δημιουργε πολπλοκους πνακες με ντονα χρματα, που ξεχωρζουν για την λεπτομρεια με την οποα αποδδονται τα πρσωπα και τα ενδματα. Στις 18 Σεπτμβρη της διας χρονις, κατθεσε ατηση για να γνει μλος της συντεχνας ζωγρφων του Αγου Λουκ, με το νομα Domenico Greco, αποφασζοντας προφανς να ακολουθσει σταδιοδρομα ανεξρτητου κι αυτνομου καλλιτχνη. Φεγοντας απ το Παλτσο Φαρνζε, ο ζωγρφος θα γραφτε στην Ακαδημα του Ευαγγελιστ Λουκ, μια συντεχνα ζωγρφων και θα ανοξει το δικ του εργαστριο. Οι σχσεις του με τον Φαρνζε χουν ψυχρανθε, εξαιτας της αλαζονεας του. Συνολικ, οι πνακες που φιλοτχνησε στην Ιταλα ακολοθησαν τα αναγεννησιακ πρτυπα του 16ου αι. στη Βενετα, ειδικτερα σε τι αφορ την απδοση του φωτς την μφαση στο χρμα, παραμερζοντας το βυζαντιν ιδωμα κι υιοθετντας διαφορετικ τεχνικ και στοιχεα του μανιερισμο.


                 Doña Jerónima de Las Cuevas Ελ Γκρκο

    Το κλμα στη Ρμη για τον ηλθιο ξνο, πως τον χαρακτηρζει ο λγιος Πιτρο Λιγκριο, αρχζει σταδιακ να βαρανει κι ο διος απομοννεται απ τους καλλιτεχνικος κκλους. Το 1577 αποφασζει να εγκαταλεψει τη Ρμη για τη Μαδρτη -αν κι σως στην απφασ του αυτ να συνετλεσε κι η επιδημα πανλης που 'χε ξεσπσει στην πλη δη απ το 1575. Το 1577 καταγρφεται η παρουσα του στην Ισπανα, χωρς να διαθτουμε πολλς πληροφορες για τις δραστηριτητς του τη περοδο 1572-76 στην Ιταλα. Αρχικ εγκαταστθηκε στη Μαδρτη κι αργτερα στο Τολδο, πλη που αποτελοσε ττε θρησκευτικ και πολιτικ κντρο της Ισπανας, με περπου 62.000 κατοκους το 1571. Εκε δημιοργησε ορισμνα απ τα πιο γνωστ ργα της ριμης περιδου του και γνρισε τη καθιρωση. Ζωγραφζει σπουδαους πνακες εμπνευσμνους απ θρησκευτικ θματα και καταφρνει να συνδυσει μοναδικ τον ισπανικ μανιερισμ με τη βυζαντιν ζωγραφικ.
     Στις 1ες παραγγελες που ανλαβε τανε 3 ρετμπλ για την εκκλησα του Αγου Δομνικου κι ο πνακας Ο Διαμερισμς των Ιματων του Χριστο (1577-79) που μεταφρθηκε στο σκευοφυλκιο του καθεδρικο ναο της πλης. Συμμετεχε επσης στο εικονογραφικ πργραμμα για το Ανκτορο του Εσκοριλ, που υπρξε ενδεχομνως κι ο κριος λγος για τον οποο εγκαταστθηκε στην Ισπανα, επιδικοντας να κερδσει την ενοια του βασιλι. Ο Φλιππος Β' της Ισπανας επλεξε αρχικ το ζωγρφο Χουν Φερνντες δε Ναβαρτε να διακοσμσει την εκκλησα του Αγου Λαυρεντου, ωστσο μετ το θνατ του, ανθεσε το ργο στο Γκρκο. Το 1578 θα γεννηθε ο καρπς του ρωτ του με τη δνια Χερνιμα ντε λας Κουβας, ο γιος του Χρχε Μανουλ. Ο Ελ Γκρκο θα αναγνωρσει το παιδ και το ζευγρι θα ζσει μαζ, χωρς ποτ να παντρευτε. Τα τελευταα χρνια της ζως του ο ζωγρφος θα εργαστε μαζ με τον γιο του, ο οποος θα ακολουθσει τα βματ του.
     Ολοκλρωσε το ργο Το Μαρτριο του Αγου Μαυρκιου (1580-82), που μως δεν ικανοποησε το βασιλι, με αποτλεσμα να μη τοποθετηθε στην εκκλησα του Εσκοριλ, πιθανς γιατ δεν τανε συμβατς με το πνεμα που επιζητοσε ο διος να κυριαρχε. Το γεγονς πως δεν κατφερε να αποτελσει μλος τς βασιλικς αυλς, οδγησε τελικ στη σσφιξη των σχσεν του με την πλη του Τολδο. Ο Παραβιθνιο τνισε τη στεν σχση του με την ισπανικ πλη, σ' να σοντο που συνθεσε το 1614 προς τιμ του, που αναφρει πως "ζω πρε απ τη Κρτη και χρωστρες, πιο ωραα πατρδα βρκε στο Τολδο, απ' που ξεκιν την αιωνιτητα να κατακτσει δι του θαντου". Εκε απκτησε να γιο, τον Χρχε Μανουλ (Γεργιος Εμμανουλ), με τη Χερνιμα ντε λας Κουβας (Doña Jerónima de Las Cuevas). Συνεργστηκε με αρκετος παραγγελιοδτες, πως τον μοναχ και καθηγητ ρητορικς Ορτνσιο Φλιξ Παραβιθνιο (1580-1633), το νομομαθ Χερνιμο δε Θεβγιος (1562-1644) τον φλο του και λγιο της εποχς Αντνιο δε Κοβαρομπιας (1524-1602).


           γιος Χρχε Μανουλ Θεοτοκπουλος δια χειρς Ελ Γκρκο

     Το 1586, ο ιερας της ενορας του Αγου Θωμ, το ανθεσε την παραγγελα για τον πνακα Η Ταφ Του Κμη Οργκθ, που συνιστ μχρι σμερα να απ τα δημοφιλστερα ργα του. Στις σημαντικτερες παραγγελες που ανλαβε στο Τολδο ανκει επσης να ρετμπλ που φιλοτχνησε για το δρυμα της Doña María de Aragon στη Μαδρτη, καθς κι η διακσμηση του παρεκκλησου του Αγου Ιωσφ (Capilla de San Jose), που προβλεπε 2 θρησκευτικς συνθσεις και 2 γλυπτ των Δαβδ και Σολομντα. Το εργαστριο του γνρισε μγιστη ακμ στη περοδο 1600-1607, εν συνεργτης του υπρξε απ το 1597 κι ο γιος του, που τ' νομα του αναφρεται σε αρκετ γγραφα της εποχς. Τη περοδο 1603-07, ο Χρχε Μανουλ ανλαβε να φιλοτεχνσει ορισμνα ργα που προορζονταν για το νοσοκομεο Καριδδ στο Ιγισκας, παραγγελα που οδγησε τελικ σε μα οικονομικ διαμχη, καθς οι παραγγελιοδτες δεν μειναν ικανοποιημνοι απ το αποτλεσμα. Η τελευταα παραγγελα που ανλαβε ο Γκρκο τανε για το νοσοκομεο Ταβρα του Τολδο, που συνεργστηκε με το γιο του.
    Το 1606 θ' αρνηθε να πληρσει φρους, θεωρντας πως ο ζωγρφος εναι ελεθερο επγγελμα, και θα γνει ο πρτος καλλιτχνης στην Ισπανα που εξαιρεται απ τη φορολογα. Ο τρπος ζως του συχν σκανδαλζει κι ο Jose Martienez γρφει το 1675: "Ο Γκρκο εισγαγε να φος τσο ιδιρρυθμο, που θα φερνε σε αμηχανα κθε γνστη και κριτ που επιθυμοσε να το εξηγσει. ταν φθασε σε αυτν την πλη, τον συνδευσε μεγλη φμη, σε βαθμ που λοι να πιστεουν πως δεν υπρχαν στο κσμο ργα πιο θαυμαστ απ τα δικ του. Πραγματικ, μερικ ργα του εναι τσο ξια σεβασμο, που χωρς δυσκολα τον κατατσσουν στους μεγλους καλλιτχνες. Δεν ξρουμε αν ποτ ζωγρφιζε με προσυμφωνημνη τιμ, γιατ λεγε πντα πως δεν υπρχε ποσ αντξιο των πινκων του. Κρδιζε πολλ δουκτα, αλλ ξδευε και πολλ για την καλοπραση του. Συντηροσε μλιστα και μμισθους μουσικος, στε να απολαμβνει καλτερα τα γεματα του. Απολμβανε πντα την εκτμηση του κσμου. ταν επσης δισημος αρχιτκτονας και πολ καλς ομιλητς. Εχε λγους μαθητς γιατ κανες δεν θελε να ακολουθσει τους καννες του".
    σο περνον τα χρνια, ο Γκρκο απομακρνεται λο και περισστερο απ το ρεαλισμ. Οι μορφς του μοιζουν λο και πιο ρευστς, εξαλωμνες, δραματικς. Εκτς απ μεγλα ργα φιλοτεχνε και προσωπογραφες, εν ζωγραφζει εξπρεσιονιστικ το λατρεμμνο του Τολδο. Πθανε στις 7 Απριλου του 1614, πριν ολοκληρσει το ργο κι αρχικ θφτηκε στην εκκλησα του Αγου Δομνικου στο Τολδο, κτω απ την «Προσκνηση των ποιμνων», ργο το οποο δολευε μχρι την ημρα του θαντου του. Το 1619, ο γιος του μετφερε το λεψαν του στην εκκλησα του Σαν Τορκουτο, που αργτερα κατεδαφστηκε με αποτλεσμα να χαθε το φρετρ του. Στην απογραφ που συνταξε ο γιος του μετ το θνατο του, αναφρονταν 143 ολοκληρωμνοι πνακες, 45 γψινα πλινα προπλσματα, 150 σχδια, 30 σχδια για ρετμπλ καθς και 200 χαρακτικ ργα. Πσω του θ' αφσει και μια σπουδαα βιβλιοθκη με βιβλα στα ελληνικ, τα ιταλικ και τα ισπανικ -ανμεσ τους αρχαοι λληνες συγγραφες, δοκμια ζωγραφικς, φιλοσοφας, ιατρικς και αρχιτεκτονικς και το αγαπημνο του ργο: τα Δκα Βιβλα Αρχιτεκτονικς του Βιτροβιου, γεμτα σημεισεις.
     Στη πριμη δημιουργικ περοδο του Γκρκο ανκουν τα ργα που φιλοτχνησε στην Κρτη και στη Βενετα, για πολλ απ τα οποα εναι δσκολο να καθοριστε αν ολοκληρθηκαν στο Χνδακα στην ιταλικ πλη. Η Κομηση της Θεοτκου (π. 1567, Εκκλησα της Παναγας των Ψαριανν), που ανακαλφθηκε το 1983 στη Σρο χοντας μεταφερθε εκε πιθαντατα απ Ψαριανος εποκους μετ τη καταστροφ των Ψαρν, αποτελε το 1ο σωζμενο ργο του με την υπογραφ του. Μαζ με τη φορητ εικνα Ο ευαγγελιστς Λουκς ζωγραφζοντας τη Παναγα (1560-67, Μουσεο Μπενκη), αποτελον σημαντικ πηγ πληροφοριν για τη τεχνοτροπα του νεαρο Θεοτοκπουλου. Η τεχνικ και το φος των εικνων διαπνονται απ μεταβυζαντιν στοιχεα, χωρς μως να απουσιζουν και πρωττυπα χαρακτηριστικ, πως η υποτυπδης απδοση της 3ης διστασης του προοπτικο βθους και τα ντονα χρματα.
     Τα μοτβα της δυτικς τχνης εναι περισστερο εμφαν σ' λλα ργα της διας περιδου, πως στη Προσκνηση των Μγων (1565-67, Μουσεο Μπενκη) και κυρως στο Τρπτυχο της Μντενα (1560-65, Galleria Estense). Στα τελευταα χρνια παραμονς του στη Βενετα, ανκει ο πνακας Θεραπεα του Τυφλο (περ. 1565, Πινακοθκη της Δρσδης), ργο που χαρακτηρζεται απ την επδραση του Τιντορττο, ως προς τη διταξη των μορφν αλλ και την απδοση των κτιρων που φανονται στο βθος. Σε λλα ργα, πως ο Μυστικς Δεπνος (περ. 1568, Εθνικ Πινακοθκη Μπολνια) εναι εμφανς η διθεσ του να αναπαραστσει με φυσικ τρπο τη κνηση των σωμτων και τη θση τους στο χρο.
     Τη περοδο της παραμονς του στη Ρμη, ο Γκρκο εξασφλισε την αναγνρισ του κυρως μσα απ το εδος της προσωπογραφας, στο οποο ξεχωρζουν τα πορτρατα που φιλοτχνησε για τον Τζολιο Κλβιο (Εθνικ Μουσεο Καποντιμντε, Νπολη) και τον στρατιωτικ Βιτσντζο Αναστζι (Συλλογ Frick, Να Υρκη). Ο 1ος απεικονζεται σε ημσωμη σνθεση, εν ο 2ος σε ρθια στση, ντυμνος με τη πανοπλα του, σε μα σνθεση που προαναγγλλει τα μεταγενστερα ργα του Βελσκεθ. Παρλληλα, στρφηκε σε πιο φιλδοξες συνθσεις, με χαρακτηριστικ δεγμα την Εκδωξη των εμπρων απ το να (1570-75, Ινστιτοτο Καλν Τεχνν Μινεπολη). Πιθαντατα την δια περοδο χρονολογεται και το ργο El soplón (Αγρι που ανβει κερ, π. 1570, Μουσεο Καποντιμντε), που διακρνεται για το πρωττυπο θμα του, το οποο υπρξε μλλον ασυνθιστο την εποχ εκενη. Πιθαντατα, εμπνεστηκε το ργο διαβζοντας μα αναφορ στη Φυσικ Ιστορα το Πλνιου, σμφωνα με την οποα ο ζωγρφος Αντφιλος εχε επεξεργαστε το διο θμα.
     Μετ την φιξ του στο Τολδο, οι 1ες παραγγελες που ανλαβε αφοροσανε 3 ρετμπλ για τη μοναστηριακ εκκλησα του Αγου Δομνικου του Παλαιο (Santo Domingo el Antiguo) και μα ελαιογραφα με θμα τον διαμερισμ των ιματων του Χριστο, γνωστ ως El Espolio, για τον καθεδρικ να της πλης. Τα ρετμπλ υπρξαν παραγγελα του Ισπανο αρχιδικου του καθεδρικο ναο το Τολδο, Διγο δε Καστγια, που ανκε στον κκλο γνωριμιν το Φαρνζε. Για το να του Αγου Δομνικου, ο Γκρκο φιλοτχνησε την Ανληψη της Παναγας (π. 1577, Ινστιτοτο Καλν Τεχνν, Σικγο), ργο που πλαισιωνταν απ τις απεικονσεις του Αγου Ιωννη του Βαπτιστ (1577-79, Santo Domingo el Antiguo), του Αγου Ιωννη του Ευαγγελιστ (1577-79, Santo Domingo el Antiguo), του Αγου Βερνρδου και του Αγου Βενδικτου. Το πργραμμα της εικονογρφησης περιλμβανε ακμα συνθσεις με θμα την Αγα Τριδα (1577-79, Μουσεο Πρδο), τη Προσκνηση των Ποιμνων, τον γιο Ιερνυμο, την Ανληψη του Χριστο και τον γιο Ιλδεφνσο. Η Ανληψη της Παναγας, που τοποθετθηκε στο κεντρικ ρετμπλ της αγας τρπεζας, πως και η Αγα Τριδα, αναδεικνουν την ικαντητα το Γκρκο να συνδυζει στοιχεα απ τον Τιτσινο και τον Μιχαλ γγελο, παραδδοντας τελικ μα πρωττυπη σνθεση. Εκτς απ τα ργα ζωγραφικς, ανλαβε επσης το αρχιτεκτονικ σχδιο των ρετμπλ κι λλα διακοσμητικ στοιχεα τους.
     Ο Διαμερισμς των ιματων του Χριστο υπρξε το 2ο σημαντικ ργο που φιλοτχνησε στο Τολδο, για το οποο οι εκπρσωποι του καθεδρικο ναο εξφρασαν αντιρρσεις ως προς το περιεχμενο του, που οδγησαν σε περαιτρω οικονομικ διαφωνα με τον Γκρκο, σχετικ με την αμοιβ του. χοντας δη αποκτσει αναγνριση, φιλοτχνησε τον πνακα Το μαρτριο του Αγου Μαυρκιου (1580-82), ργο που χαρακτηρζεται απ μα αλλαγ φους, ειδικτερα σε τι αφορ τον περιορισμ των ρεαλιστικν στοιχεων και την μφαση στην πνευματικ δισταση της σκηνς. Ο γιος Σεβαστιανς (1577-78, Μουσεο Καθεδρικο Ναο τς Παλνθια), φιλοτεχνθηκε περπου το 1577-8 κι αποτλεσε το πρτο γυμν σε φυσικ μγεθος που ζωγρφισε, πιθανς εμπνευσμνος απ τον Λαοκοντα, γλυπτικ σνθεση της Ελληνιστικς περιδου, στο Βατικαν.
     Στα τελευταα χρνια της ζως του, ο Θεοτοκπουλος φιλοτχνησε να ομνυμο ργο (Λαοκων, 1610-14, Εθνικ Πινακοθκη Ουσιγκτον), που αποτελε τον μοναδικ πνακ του με θμα απ τη μυθολογα. Στη διρκεια της 10ετας του 1580, υιοθτησε συχν υπερβολικ χαρακτηριστικ στα ργα του, προκειμνου να αποδσει υπερφυσικ στοιχεα, απομακρυνμενος απ τα αναγεννησιακ πρτυπα. Η Ταφ του κμη Οργκθ (1586-88, γιος Θωμς Τολδο) μαρτυρ τη τση αυτ κι εναι απ τα πιο γνωστ ργα του, κατ πολλος το σπουδαιτερο, που εκφρζει με τον καλλτερο τρπο τη μανιεριστικ μθοδο που ακολουθοσε. Στα τλη του 16ου αι. και στις αρχς του 17ου, ανλαβε πολυριθμες παραγγελες, με σημαντικτερες εκενες για το δρυμα της Doña María de Aragon στη Μαδρτη (1596-1600) και τo παρεκκλσι του Αγου Θωμ στο Τολδο (1597-9). Σε αυτ τη περοδο ανκει κι ο πνακας κσταση του Αγου Φραγκσκου που εντοπστηκε 1η φορ απ Πολωνος ειδικος το 1974 κι η αυθεντικτητ του επιβεβαιθηκε το 2009. Εντσσεται σε μα σειρ συνθσεων με κεντρικ πρσωπο τον γιο Φραγκσκο σε διφορες σκηνς και παραλλαγς, που αρκετς, ωστσο, αποδθηκαν στο εργαστριο και σε μαθητς του.
     Ο πνακας χει συντεθε σε δο εππεδα. Στο κτω μρος της σνθεσης απεικονζεται η κηδεα του κμη, εν στο νω μρος, που συμβολζει τον παρδεισο, η ψυχ του, που χει πρει τη μορφ ενς παιδιο, μεταφρεται απ ναν γγελο. Σμφωνα μ' να θρλο, τη στιγμ της ταφς το κμη εμφανστηκαν γιος Στφανος κι γιος Αυγουστνος. χει υποστηριχθε πως ορισμνες μορφς του πνακα απεικονζουν επιφανες προσωπικτητες του Τολδο. Ειδικτερα, μα απ τις μορφς στη δεξι πλευρ του πνακα ταυτζεται με τον Αντνιο δε Κοβαρομπιας, αν συγκριθε η μορφ αυτ με τη προσωπογραφα του τελευταου, που φιλοτχνησε ο Γκρκο το 1600.
     Ο Θεοτοκπουλος διακρθηκε τσο σε θρησκευτικς συνθσεις σο και σε προσωπογραφες. Διασζεται νας μεγλος αριθμς προσωπογραφιν του, προσωπικοττων κυρως του στενο περιβλλοντς του, πως του λγιου Αντνιο δε Κοβαρομπιας (π. 1600, Μουσεο του Λοβρου), του μοναχο Φλιξ Ορτνθιο Παραβιθνιο (π. 1610, Μουσεο Καλν Τεχνν της Βοστνης), του ιατρο Ροδργο δε λα Φουντε (π. 1585, Πρδο) και του δημοτικο συμβολου και νομομαθ Χερνιμο δε Θεβγιος (π. 1610, Πρδο). Σπανιτερα εναι τα πορτρατα που φιλοτχνησε για προσωπικτητες που κατεχανε δημσια αξιματα. Ανμεσα σε αυτ ξεχωρζει η Προσωπογραφα του Καρδινλιου (π. 1600, Μητροπολιτικ Μουσεο Νας Υρκης), που απεικονζει πιθαντατα τον καρδινλιο Φερννδο Ννιο δε Γκεβρα, Μγα Ιεροεξεταστ τη περοδο 1599-62. Ο Γκρκο εχε σημαντικ συνεισφορ στην ισπανικ προσωπογραφα, αποτελντας πρτυπο για τον Ντιγκο Βελσκεθ.
     Διασζονται μλις 3 τοπιογραφες του, οι 2 απ τις οποες απεικονζουν το Τολδο. Ο πνακας ποψη του Τολδο (1595-99, Μητροπολιτικ Μουσεο Νας Υρκης) φανερνει τη χαρακτηριστικ τση του να μην εστιζει τσο στην ακρβεια της τοπιογραφας σο στη δραματοποησ της. Ο Γκρκο επλεξε να απεικονσει μνο το ανατολικ τμμα της πλης, εν δεν δστασε να τροποποισει τη θση κτιρων της, προκειμνου να ικανοποισει τις ανγκες του στη σνθεση. Το ργο ποψη και χρτης του Τολδο (1610-14, Σπτι και Μουσεο Γκρκο) χαρακτηρζεται επσης ως μα περισστερο συμβολικ παρ πιστ απεικνιση της ισπανικς πλης. Σμφωνα με μα επιγραφ που χραξε ο διος στον πνακα, ζωγρφισε το νοσοκομεο του Αγου Ιωννη του Βαπτιστ πνω σε να σννεφο, σε πρτο πλνο, προκειμνου να φανεται καλτερα.
     Στη διρκεια της ζως του, το ργο του εκτιμθηκε και προωθθηκε περισστερο απ τους λγιους, ουμανιστς και διανοομενους και λιγτερο απ το καλλιτεχνικ κατεστημνο. Αργτερα, αγνοθηκε για μα περοδο περπου 400 ετν. Δεν υπρξαν μιμητς του, καθς μνον ο γιος του φρντισε για την αναπαραγωγ ορισμνων απ τις πιο γνωστς συνθσεις του. Στη διρκεια του 16ου και 17ου αι., ο Γκρκο τοποθετετο στην Ιταλικ σχολ, χοντας τη φμη ενς ζωγρφου με τσεις εκκεντρικτητας, στη προσπθει του να πρωτοτυπσει, αλλ και με περιφρνηση απναντι στους καθιερωμνους καννες. Για αρκετος ιστορικος, η τχνη του συνδθηκε με το πνεμα της Αντιμεταρρθμισης, θερηση που συγκροεται συμπληρνεται με λλες ερμηνεες, κυρως Ελλνων μελετητν του, που τονζουνε τη σημασα των βυζαντινν στοιχεων στη τχνη του. λλοι ερευνητς, με βση τις γραπτς σημεισεις του Γκρκο, τονζουνε περισστερο την εικνα ενς ζωγρφου με φιλοσοφικς αναζητσεις (συνδεμενο ειδικτερα με τις νεοπλατωνικς ιδες), αποκομμνος απ τα θρησκευτικ ζητματα της εποχς κι απασχολομενος κυρως με αισθητικ προβλματα, σε σχση με τη διερενηση κι απδοση του φυσικο κσμου μσα απ τη ζωγραφικ.
     Η τχνη του ταν αρκετ προσωπικ κι αυτνομη, τσι στε να μην ευνοηθε η συνχει της, εν καθοριστικ ρλο σ' αυτ διαδραμτισε κι η να μπαρκ τεχνοτροπα που εκτπισε τον μανιερισμ του 16ου αι. με αποτλεσμα το ργο του να 'ναι ελχιστα γνωστ στη περοδο του μπαρκ. Στη διρκεια του 17ου αι., υπ την νθιση του κλασσικισμο και στις αρχς του 18ου, οι πνακς του θεωρονταν υπερβολικο κι επιτηδευμνοι, εν η εκκεντρικτητ του συχν ταυτστηκε με ενδεχμενη παραφροσνη. Αργτερα, στη περοδο του ρομαντισμο, τα ργα του επανεξετστηκαν. Για το Γλλο ποιητ Γκωτι -ναν απ τους πρτους που εξφρασαν θαυμασμ για το στερο ργο του Γκρκο- θεωρθηκε πργονος του ρομαντικο κινματος στην αναζτηση του παρδοξου του ακραου. Οι κριτικο τχνης Zacharie Astruc και Paul Lefort, συνβαλαν επσης στη προθηση ενς νου ενδιαφροντος για το Γκρκο, την δια στιγμ που Ισπανο ζωγρφοι στο Παρσι υιοθετοσαν την τεχνοτροπα του. Απ τους πρωταγωνιστς αυτς της τσης υπρξε ο Ιγνσιο Θουλογα (1870-1945), καλλιτχνης βασκικς καταγωγς, που αντγραφε ργα του που βρσκονταν στο Πρδο. Στην Ισπανα, εκπρσωποι του ιμπρεσσιονισμο και του συμβολισμο, ανανωσαν το ενδιαφρον για το ργο του, που ερμνευσαν ως προδρομικ εκενου το Βελσκεθ.
     Το 1908 ολοκληρθηκε ο πρτος αναλυτικς κατλογος ργων του, απ τον Ισπαν ιστορικ τχνης Manuel Bartolomé Cossío. Με την νθιση του εξπρεσιονισμο κατ τις αρχς του 20ο αι., το ργο του θεωρθηκε προδρομικ το ρεματος αυτο και σταδιακ επανεξετστηκε αποκτντας τελικ την εξχουσα θση που διατηρε ως σμερα στην ιστορα της τχνης. Ο ιστορικς και κριτικς τχνης Ιολιος Μγιερ-Γκρφε, κατγραψε τις εντυπσεις του απ το ργο του, κατ την επσκεψ του στην Ισπανα το 1909, αναγνωρζοντας σ' αυτ μοντρνα στοιχεα. Την δια αντληψη εξφρασε κι ο κριτικς Roger Fry, θεωρντας τον χι μνο μοντρνο, αλλ αρκετ βματα μπροστ. Στις αρχς του 20ου αι., υποστηρχθηκε πως το φος που χαρακτηρζει τα ργα της στερης περιδου του ταν αποτλεσμα αστιγματισμο απ τον οποο πασχε, ποψη που εναι μλλον εσφαλμνη.
     Εκτς απ τους ιστορικος της τχνης και τους μελετητς το ργου του, σημαντικ ρλο στην επανεξταση του διαδραμτισαν επσης ζωγρφοι του 20ου αι., μσα απ το ργο τους. Ο Σεζν, πρδρομος του κυβισμο, υπρξε απ τους 1ους καλλιτχνες που υιοθτησε κοιν στοιχεα με τον Γκρκο, πως η επιμκυνση των μορφν. Το ργο του Πικσσο χαρακτηρζεται επσης απ αρκετς αναφορς στον Γκρκο, τον πατρα του στη ζωγραφικ πως ο διος τνιζε. Ορισμνα σχδια και πνακες της πριμης περιδου του, μιμονται το ιδωμα του, εν ιδιατερα εμφανς εναι η επδραση του κατ τη «μπλε περοδο». Ο πνακας Η ταφ του Κασαχμας (1901, Μουσεο Μοντρνας Τχνης Παρισιο) το Ισπανο ζωγρφου εναι εμπνευσμνος απ τη Ταφ του Κμη Οργκθ, εν κι οι Δεσποινδες της Αβινιν (1907, MoMA) αντλον μοτβα απ τον πνακα Η Πμπτη Σφραγδα της Αποκαλψεως το Γκρκο. Στη 10ετα του 1940, ταν ολοκλρωσε μα σειρ πινκων που αποτελοσαν παραλλαγς γνωστν ργων, φιλοτχνησε επσης τη Προσωπογραφα ζωγρφου (1950, Συλλογ Angela Rosengart), ργο που αποτελε τη δικ του εκδοχ για τη Προσωπογραφα του Χρχε Μανουλ Θεοτοκπουλου (1600-05) του Γκρκο.
     Για τους εξπρεσιονιστς, σημεο επαφς με τον Γκρκο αποτλεσαν οι επιμκεις μορφς του, εν ο Φραντς Μαρκ γραψε για το μεγαλεο αυτο το μεγλου δασκλου, το οποο θεωροσε συνδεδεμνο με τις ιδες της ομδας του Γαλζιου Καβαλρη. Επδραση απ τον Γκρκο δχθηκε επσης ο Πλοκ (1912-56), νας απ τους κυριτερους εκπροσπους του αφηρημνου εξπρεσιονισμο, κυρως στα πριμα ργα του. Μχρι το 1943, ο Πλοκ εχε ολοκληρσει περισστερα απ 60 σχδια ζωγραφικς βασισμνα σε συνθσεις του Γκρκο, εν γνωρζουμε πως διθετε στη συλλογ του αναπαραγωγς ργων του, καθς και τρα βιβλα για τον λληνα ζωγρφο. Η προσωπικτητα και το ργο του ενπνευσαν επσης φυσιογνωμες της λογοτεχνας. Ο ποιητς Ρινερ Μαρα Ρλκε ρθε σ' επαφ με το ργο του στη διρκεια ενς ταξιδιο του στην Ισπανα το 1912, εν τα ποιματ του Himmelfahrt Mariae I-II θεωρονται βασισμνα στην μωμη Σλληψη (1607-13, Μουσεο Σντα Κρουθ) του Γκρκο. Ο Καζαντζκης, στο αυτοβιογραφικ του ργο Αναφορ στον Γκρκο, επσης εξφρασε με το δικ του τρπο το θαυμασμ που τρεφε για το ργο του.
     Το 2014 ανακηρχθηκε τος Ελ Γκρκο στην Ισπανα. Ο Χρης Φεραος στο κεμεν του 2014-Ετος Ελ Γκρκο, στο Φιλελεθερο (4 Γενρη 2014) ασχολεται με το θμα και ειδικ με τη γλσσα των χεριν αναφερμενος σε πνακες του ζωγρφου. Η Ελλδα τον τμησε κι αυτ, κηρσσοντας το 2014 τος Ελ Γκρκο και παρουσιστηκαν 3 εκθσεις στην Αθνα: Τχνη και κοινωνα στην Κρτη, τα χρνια του Θεοτοκπουλου στο Βυζαντιν και Χριστιανικ Μουσεο, Η ναυμαχα της Ναυπκτου κι ο Δομνικος Θεοτοκπουλος στο Μουσεο Κυκλαδικς Τχνης κι Ο φιλικς κκλος του Γκρκο στο Τολδο στο Μουσεο Μπενκη.




     Μετ το θνατ του, εκτς απ τον γιο του, δεν υπρξαν συνεχιστς του ργου του και σταδιακ περιπεσε στη λθη. Ο ιδιρρυθμος τρπος με τον οποο ζωγρφιζε αποδθηκε απ κποιους σε υποτιθμενα προβλματα ρασης, εν η εκκεντρικτητ του κανε λλους να μιλσουν ακμα και για διανοητικ διαταραχ. Θα χρειαστε να φτσουμε στην αυγ του 20ο αι. και στην νθιση του εξπρεσιονισμο για να πρει τη θση που του αξζει στην ιστορα της τχνης ο ζωγρφος που υπγραφε τα ργα του με τη φρση:

                   Δομνικος Θεοτοκπουλος ο Κρης εποει
.



¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤




                             Αυτοπροσωπογραφα



                                Η Βερνικα & Το Μαντλι


 
                    Η Ταφ Του Πργκηπα Οργκθ (λεπτ.)



                               Η Ταφ Του Πργκηπα Οργκθ



                               'Αποψη Τολδο



                                   Λαοκων



                          Η Συναυλα Των Αγγλων



                  Θεραπεα Του Τυφλο



               Το Μαρτριο Του Αγου Μαυρικου



                 Το νειρο Του Φιλππου



                           Μαρα-Μαγδαλην



                   Δακρυσμνος 'Αγιος Πτρος



                         Τζολιο Κλβιο



        Ανληψη Θεοτκου                Απκδυση Ιησο



                     Ο Χριστς Στο Σταυρ



            Αγα Τριδα'Αγιοι Ανδρας & Φραγκσκος



                      Αγρι Ανβει Κερ



                  Αγρι Φωτζει Με Κερ Μια Μαμο Κι ναν Ανητο



                          Μαγδαλην Μετανοοσα



                    Η Προσευχ Του Αγου Δομνικου



                  Μαγδαλην Μετανοοσα Με Σταυρ



                 Ο 'Αγιος Φραγκσκος Σε Περισυλλογ



                Ο Ιησος Μεταφρει Τον Σταυρ



               Αγα Οικογνεια Με Την Αγα 'Αννα



                             Ευγενς



                             Ηλικιωμνος Ευγενς



                Το Μαρτριο Του Αγου Σεβαστιανο



                       'Αμωμος Σλληψη



               'Αγιοι Απστολοι Πτρος & Παλος



                  Διωγμς Εμπρων Απ Το Να



                                   ραμα



                     Ευγενς Με Το Χρι Στο Στθος



          Ο 'Αγιος Φραγκσκος Λαμβνει Τα Στγματα



                           Αγα Οικογνεια ΙΙ



 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers