-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

:

Βιογραφικ

     Ο Βασλης Ρτας ταν λληνας λγιος, ποιητς, συγγραφας, θεατρικς συγγραφας, ηθοποις, σκηνοθτης, κριτικς, μεταφραστς, θεατρνης και στρατιωτικς. Εναι γνωστς για τις μεταφρσεις των Απντων του Γουλιαμ Σαξπηρ, για το ποημ του Το Χριστινκι, που μελοποησε ο Γιννης Σπανς κι γινε να απ τα εμβληματικ τραγοδια του Νου Κματος, καθς και για τους στχους του μνου Του ΕΑΜ.
     Γεννθηκε 23 Απρλη 1889 στο Χιλιομδι Κορινθας, που τελεωσε τη βασικ εκπαδευση του. Φοτησε στο γυμνσιο της Κορνθου και αποφοτησε απ το Α' Βαρβκειο Γυμνσιο Αθηνν. Σποδασε φιλολογα στο Πανεπιστμιο Αθηνν και θατρο στη Δραματικ Σχολ του Ωδεου Αθηνν (1906-1910). Το 1910 φοτησε στη Σχολ Εφδρων Αξιωματικν Κρκυρας. Πολμησε στους Βαλκανικος Πολμους (1912-1913) σαν ανθυπολοχαγς, στις μχες Κιλκς, Ναλμπγκιο, Τζουμαγι, Ουρνοβο, Στε Βρατς, Στεν της Κρσνας, Σιμιτλ. Στη διρκεια του Α' Παγκ. Πολ., το 1916, υπηρετοσε ως αξιωματικς στο Δ' Σμα Στρατο, στην Καβλα. Ολκληρο το Δ' Σμα Στρατο αιχμαλωτστηκε Γκρλιτς και του Βερλ, σε μια ιδιτυπη αιχμαλωσα, μχρι το 1919. Πρε μρος στη Μικρασιατικ Εκστρατεα (1921-22) υπηρτησε ως στρατιωτικς ακλουθος στην ελληνικ πρεσβεα του Βερολνου. Το 1921 νυμφετηκε τη παιδικ του φλη Κατερνα Γιαννακοπολου κι απκτησαν 3 παιδι: τον γιατρ Ρνο Ρτα, την ηθοποι και συγγραφα Μαρολα Ρτα (απεβωσε το 1996) και τον συνθτη και μουσικοπαιδαγωγ Νικηφρο Ρτα (1929-2004). Αποστρατετηκε το 1926 με το βαθμ του συνταγματρχη κι απ ττε αφοσιθηκε στη λογοτεχνα, τη μετφραση και το θατρο. 
     Στη διρκεια της Κατοχς εντχθηκε στο Εθνικ Απελευθερωτικ Μτωπο και πρε μρος στην Εθνικ Αντσταση. Απ το τλος της 10ετας του '40 συντρφισσ του ταν η συγγραφας Βολα Δαμιανκου (1914-2016), με την οποα ζησε απ το 1954 στη Ν. Μκρη Αττικς. Απ ττε και μχρι το τλος της ζως του αφοσιθηκε στη λογοτεχνα και το θατρο. Την δια εποχ ξεκνησε το μεγαλεπβολο σχδι του να μεταφρσει στα ελληνικ τα παντα του Σαξπηρ, στχο που ολοκλρωσε στη διρκεια της δικτατορας με τη βοθεια της συντρφου του Βολας Δαμιανκου.
     Πθανε 30 Μη 1977 στην Αθνα σε ηλικα 88 ετν.



     Το 1908 πρωτοδημοσευσε ποιματ του στο Νουμ κι δρυσε μαζ με λλους φοιτητς το 1910 τη Φοιτητικ Συντροφι. ρθρα, διηγματα, κριτικ θετρου και μαρτυρες του δημοσιεθηκαν στον παρνομο τπο στη διρκεια της κατοχς, τα Ελεθερα Να, τη Βραδυν, την Πρωα, την Εστα και στο περιοδικ Θατρο (1961-1965) και στον Λακ Λγο (1965-1967). Υπρξε βασικς συνεργτης του περιοδικο Ελληνικ Γρμματα.
Υπρξε επσης ιδρυτς του Λακο Θετρου Αθηνν (1930-1937), που μως κλεισε με την επιβολ της δικτατορας του Μεταξ. Στη διρκεια της γερμανικς κατοχς οργνωσε το Θεατρικ Σπουδαστριο με συνεργτες τον Μρκο Αυγρη, τη Σοφα Μαυροειδ-Παπαδκη, τον Τσαροχη, τον Αντνη Φωκ, τον Μνο Κατρκη κ.. και διεθυνε το Θεατρικ μιλο ΕΠΟΝ Θεσσαλας, στα βουν της Ελεθερης Ελλδας και στο θεσσαλικ κμπο (1944, με τη συνεργασα ηθοποιν, λογοτεχνν και μελν της ΕΠΟΝ) κι δωσε θεατρικς παραστσεις στο βουν και σε χωρι της Θεσσαλας. Δδαξε επσης στην Επαγγελματικ Σχολ Θετρου και στη Δραματικ Σχολ του Ωδεου Πειραις. Εκτς απ ποιση και θατρο ασχολθηκε και με τη μετφραση. Στην ιστορα του νεοελληνικο θετρου πρασε και για τις μεταφρσεις των ργων του Σαξπηρ. Επσης ιστορικ μεινε η μετφρασ του της κωμωδας του Αριστοφνη ρνιθες για τη παρσταση του 1959 απ το Θατρο Τχνης του Καρλου Κουν.
     Ο Βασλης Ρτας δεν επηρεστηκε τσο απ τα αισθητικ ρεματα της εποχς του σο απ τη λακ παρδοση και το δημοτικ τραγοδι, αλλ κι απ τα λακ παραμθια και τον Καραγκιζη. Η στση του αυτ εκφρζει και την ποψ του τι "δημιουργς, καταλτης κι αποδκτης των πντων εναι ο λας". Επσης μεγλη επιρρο στο ργο του εχε η σαιξπηρικ δραματουργα και το αρχαο ελληνικ δρμα. Σε πολλ ργα του ακολοθησε τη μορφ και τη δομ της ελληνικς τραγωδας (πως στα Ελληνικ Νιτα, 1946), των ιστορικν δραμτων του Σαξπηρ (Ργας Βελεστινλς, 1936,  Κολοκοτρνης, 1955) και του Θετρου Σκιν (Καραγκιζικα, 1955).
     Υπρξε βασικς συνεργτης στο περιοδικ του Κωστ Μπαστι Ελληνικ Γρμματα κι ιδρυτς του Λακο Θετρου Αθηνν (1930-1937), που κλεισε η δικτατορα Μεταξ. Στη διρκεια της γερμανικς κατοχς εντχθηκε στο ΕΑΜ  κι οργνωσε και το Θατρο Στο Βουν το 1944, σε συνεργασα με μλη της ΕΠΟΝ. γραψε τους στχους του μνου Του ΕΑΜ πνω στη μουσικ του γνωστο τραγουδιο Κατιοσα, που συνθεσε το 1938 ο ρσος συνθτης Ματβι Μπλντερ. Δημοσευσε -πριν και μετ τον πλεμο- ποιματα, διηγματα και θεατρικ ργα, εν κατχει ξεχωριστ θση στην ιστορα του νεοελληνικο θετρου για τη μετφραση των απντων του Σξπιρ. Ιστορικ μεινε η μετφραση της κωμωδας του Αριστοφνη "ρνιθες", που ανβηκε τον καλοκαρι του 1959 απ το Θατρο Τχνης και προκλεσε σλο για τη σκηνοθετικ ματι του Καρλου Κουν. ρθρα του, χρονογραφματα, κριτικ θετρου και μαρτυρες δημοσιετηκαν στον παρνομο τπο της Κατοχς, στα περιοδικ "Καλλιτεχνικ Να", "Ελεθερα Να" και "Νεοελληνικ Γρμματα", στις εφημερδες "Βραδυν", "Πρωα", και "Εστα", καθς και στα περιοδικ "Θατρο" του Κστα Ντσου (1961-1965) και "Λακς Λγος" (1965-1967).


                               Με τη 2η σζυγ του Δαμιανκου

     Γνος φτωχς οικογνειας χωρς σταθερ εισδημα, γεννθηκε στο Χιλιομδι, το 1889 η οικογνει του μετακομζει στη Κρινθο και το 1903 εγκαθσταται οριστικ στην Αθνα. Τελεωσε με ριστα το Βαρβκειο, χοντας απ νωρς ξεχωρσει ως ιδιατερη προσωπικτητα μεταξ των συμμαθητν του, καθς η μεγλη του αγπη για την ευρτερη μελτη αλλ και η αντισυμβατικ του συμπεριφορ εχαν εκδηλωθε απ νωρς. Το 1ο του ποημα το γραψε στην Α' Δημοτικο και το 1ο του διγημα στην Β' Γυμνασου. Η επιθυμα του παρ την απαγρευση απ τον πατρα, ταν να σπουδσει Ιατρικ. τσι γρφτηκε κρυφ στην Ιατρικ Σχολ και στη συνχεια στη Φιλοσοφικ Σχολ του Πανεπιστημου Αθηνν που φοτησε ως το 1910. Εκε γνωρστηκε και συνδθηκε με βαθι φιλα με τους Βρναλη και Μρκο Αυγρη. Το 1917 με το ψευδνυμο Βασλης Κορνθιος κυκλοφρησε τη 1η του ποιητικ συλλογ Το Τραγοδι Των Σκοτωμνων - Κρυφς Καημς και το 1924 κυκλοφρησε η 1η του μεταφραστικ εργασα, η ννα Καρνινα του Τολστι
     Οι πρτες επιρρος του Βασλη Ρτα προρχονταν απ τα λακ πανηγρια, των οποων τον κοινωνικ ρλο διαπστωσε απ νωρς, καθς παρατρησε τι σε αυτ οι τσακισμνοι απ τη φτχεια και τις δυσκολες νθρωποι, στω σε εκενες τις ρες, με τον χορ και το τραγοδι σαν να βγαζαν φτερ. Ταυτχρονα με τις μελτες του για τη λακ παρδοση και το ργο του, στη συνχεια, θωρκιζε την παρδοση, χι για να την κλεσει σε κποιο σεντοκι, αλλ βλποντς την ως τη 1η πηγ δημιουργας κοινωνικς συνεδησης καθς σε αυτν βλεπε να θησαυρ αξιν του εργαζμενου λαο. Η δετερη επιρρο του τανε το οικογενειακ του περιβλλον που αππνεε μια πνευματικτητα και δεν εναι τυχαο τι και τα 5 παιδι της οικογνειας ασχολθηκαν με τα γρμματα και τις τχνες. Τρτη επιρρο ρχεται απ το ευρτερο κοινωνικ του περιβλλον, απ τις σπουδς του στο Πανεπιστμιο και απ το ευρτερο λογοτεχνικ και πνευματικ περιβλλον της εποχς του. Λατρεει το δημοτικ τραγοδι, τη βυζαντιν και κλασσικ μουσικ που χει σπουδσει, ψλνει υπροχα, αποδδει θαυμσια ριες των Μτσαρτ και Βγκνερ, τραγουδ ξνα λακ τραγοδια, μαθανει μνος του ξνες γλσσες και χορεει, καθς πως επε ο Μνος Κατρκης "ο Ρτας χορεει σαν αητς". Υπρχει μως κι λλη μια επδραση στη προσωπικτητ του που παιξε τερστιο ρλο στη διαμρφωσ του κι αυτ ταν το ργο του γγλου δραματουργο Ουλιαμ Σαξπηρ το οποο μετφρασε στο σνολ του. Πρα απ την μετφραση του Σαξπηρ, μετφρασε και μια σειρ ργων λλων μεγλων δημιουργν, απ 4 γλσσες.


                                              Στο Βουν

     Η θεατρικ καρριρα του Ρτα ξεκνησε πριν ο 20ος αι. συμπληρσει 1η 10ετα. Στα παιδικ του χρνια, οι θεατρικς του εμπειρες ταν ελχιστες. Υπρχε μως το Θατρο Σκιν, ο Καραγκιζης. Απ μικρ παιδ ρχισε να φτιχνει φιγορες και να δνει παραστσεις. Υπρχε μως και κτι λλο: Η απαγγελα ποιημτων που απαιτε ορθοφωνα και κποια θεατρικτητα. Εχε μφυτο ταλντο στην απαγγελα και μλιστα δδασκε και τους συμμαθητς του στο σχολεο. Αξιοσημεωτο εναι το γεγονς τι η πενταμελς οικογνεια του Ρτα μνει μσα στο θατρο και πρπει να εναι μοναδικ περπτωση στην ιστορα του θετρου μας. Την περοδο 1906-10  σπουδζει θατρο στη Δραματικ Σχολ του Ωδεου Αθηνν, στη Σχολ Καλησπρη και στη Δραματικ Σχολ του Ωδεου Λττνερ. Θαυμζει πολ τον δσκαλ του Κωνσταντνο Χρηστομνο κι ο θαυμασμς του γνεται κνητρο για να μθει αγγλικ, γαλλικ, γερμανικ και ρωσικ εντελς μνος του. Το 1910 μαζ με δημοτικιστς και προοδευτικος συμφοιτητς του ιδρουνε τη Φοιτητικ Συντροφι, που αποτλεσε να πυρνα ζμωσης του πιο προοδευτικο τμματος της νεολαας, ζμωσης γρω απ μια σειρ καυτ ζητματα της εποχς, κοινωνικ, πολιτικ και πολιτιστικ.
     Απ το 1926 και μετ διδσκει στην Επαγγελματικ Σχολ Θετρου και στο Ωδεο Πειραις. Το 1930 ιδρει και λειτουργε στο Παγκρτι το Λακ Θατρο Αθηνν. Αυτ το θατρο τανε το νειρ του. Δημιοργησε μα σκην που οριοθτησε την ιδεολογα του για το τι σημανει λακ. Πιστεει πως το λακ θατρο εναι μια υπθεση δημοκρατικ που αφορ την πνευματικ ανψωση κι εξλιξη του λαο, των εργαζομνων κι επιθυμε να αναπτυχθε μσα στο λα, για το λα με εθνικ και ταξικ χαρακτηριστικ, προβλλοντας να θματα συνδεδεμνα με τη κοινωνικ πρξη των απλν ανθρπων και να αντιπαρατθεται στην αστικ δραματουργα και τη θεματολογα της. Το 1935 παραχρησε το θατρο στο ΚΚΕ για να κνει τη προεκλογικ του συγκντρωση. Απ ττε ρχισε να τον παρακολουθε η Ασφλεια. Με πρσχημα τη μη επαρκ πυρασφλεια του κτιρου, η δικτατορα του Μεταξ κλεισε το θατρο. Στις 30 Οκτβρη 1940 πρε πρωτοβουλα για συγκρτηση πολεμικο θισου, που μως απτυχε. Στις 9 Νοεμβρη με επιστολ του στο ΓΕΣ ζτησε γκριση κι υποστριξη για την δημιουργα ενς θισου που θα ταν κοντ στη 1η γραμμ του μετπου, αλλ και στα χωρι, καθς και στα νοσοκομεα. Η ατηση απορρφθηκε.



    Το καλοκαρι του 1942 με τη σμφωνη γνμη του ΕΑΜ, ιδρει το Θεατρικ Σπουδαστριο με διοικητικ επιτροπ που αποτελον οι Μμος Μακρς, Κστας Ζαμης και Βασλης Ρτας. Το Σπουδαστριο -1η περοδος λειτουργας καλοκαρι 1942 ως Μρτιη 1944- στθηκε σχολεο αγνα, θατρο, φυτριο της ΕΠΟΝ και καταφγιο της σκλαβωμνης νεολαας. Και μνο η αναφορ στις δραστηριτητες του Θεατρικο Σπουδαστηρου και στα πρσωπα που πρασαν απ εκε θα αρκοσε για να γρψει κανες ξεχωριστ βιβλο. Τον Μρτη του 1944 ο Ρτας μαζ με τον Νκο Καρβονη ανβηκαν στα βουν της Ελεθερης Ελλδας. Η πρσκληση ερχταν απ τη ΠΕΕΑ στε να συμβλλει στη πολιτιστικ ανρθωση των κατοκων των χωριν και στην εμψχωση των αγωνιστν. Το καλοκαρι του 1944 συγκρτησε τον Θεατρικ μιλο ΕΠΟΝ Θεσσαλας. To Δεκμβρη του '44 βρσκεται στην Αθνα και παρνει μρος στον αγνα. Το σπτι του στο Παγκρτι λεηλατεται, εν Εγγλζος αξιωματικς οδηγημνος απ λληνες συνεργτες του, κλβει το προσωπικ του ημερολγιο με πρσωπα και γεγοντα απ την δρση των ανταρτν στην Ελεθερη Ελλδα. Το 1945 ανεβανει στη Θεσσαλονκη που εκδδει και το περιοδικ Λαοκρατα, εν το 1946 επαναλειτουργε το Θεατρικ Σπουδαστριο. Το 1950 παραπμπεται στο Στρατοδικεο με το ατημα της αποτξεως λγω των ιδεν του, εν το 1951 αθωνεται απ το Στρατιωτικ Συμβολιο.
     Το 1959 το Θατρο Τχνης σε μετφρασ του ανεβζει τους ρνιθες του Αριστοφνη σε σκηνοθεσα Κρολου Κουν σε μια μνο παρσταση στο Ηρδειο, γιατ οι υπλοιπες παραστσεις απαγορεθηκαν με εντολ του υπουργο Κωνσταντνου Τστσου. Στη περοδο 1961-1967 βοηθ με την εμπειρα του τη προσπθεια για το Παιδικ Θατρο του Γιργου Δμου και της κρης του Μαρολας Ρτα. Ιδρεται και λειτουργε η Παιδικ Αυλαα την οποα αργτερα οργαννει και λειτουργε ο Γιννης Καλαντζπουλος. Το 1963 στλνει επιστολ διαμαρτυρας στην εφημερδα Τα Να για τους εξριστους και κρατομενους αγωνιστς. Το 1964 του αποδδεται το δπλωμα του Σωματεου Ελλνων Ηθοποιν. Το 1967 συλλαμβνεται απ τη χοντα κι εξορζεται στη Γυρο. Επιστρφοντας στη Να Μκρη που μνει με τη Βολα Δαμιανκου δνει συνεντεξεις σε ξνους δημοσιογρφους και στλνει δματα και χρματα στους κρατομενους της Γυρου. Το 1974 ολοκληρνει τη μετφραση λων των θεατρικν και ποιητικν ργων του Σαξπηρ, καρπς τερστιας δουλεις σε συνεργασα με τη Δαμιανκου. Το εγχερημα αυτ ολοκληρθηκε κι εκδοτικ το 1985.



     Μια επιπλον πτυχ του ργου του Ρτα αποτελε η συγγραφ των κειμνων 47 τευχν απ τη περφημη σειρ Κλασσικ Εικονογραφημνα με την οποα πραγματικ μεγλωσαν παιδι για 2 10ετες περπου, εν το εγχερημα δεν επανελφθη. Υπρχουν μνον οι επανεκδσεις. Ο κομμουνιστς θεατρικς συγγραφας, ποιητς, κριτικς, πεζογρφος Βασλης Ρτας, τανε πνω απ' λα νας αγωνιστς. Το μεγλο σχολεο για κενον ταν η φτχεια, αλλ μσα σ' αυτ δεν υπρχε μιζρια, υπρχε πνευματικτητα και θληση για αγνα. Υπρχε επσης η συνεδηση του τι το προζμι για αλλαγ του κσμου ταν μνο ο λακς αγνας. νας αγνας που εμπλουτζεται καθημεριν απ τις εμπειρες, τα βιματα, τις ελπδες και τα νειρα του εργαζμενου λαο. Ο Ρτας δεν ξκοψε ποτ απ αυτ και μλιστα θεωροσε πως ο τελικς αποδκτης και κριτς του ργου του εναι ο λας.

ταν οι μρες θα γλεντν κι οι νχτες θα χορεουν
και τη χαρ θα τη μετρν μ' ολγιομο φεγγρι,
ττε να ζεις, αγπη μου, θυμσου με κι εμνα
θυμσου αν μουν μορφος, αν μουν παλλικρι
τραγουδιστς και χορευτς και πρτος στους αγνες
θυμσου με αν δεν γραψα με αμα τ' νομ μου
σε βρχους, σε καστρπορτες, σε δρμους σε πλατεες
σε φαντασες κοριτσιν, σε στματα αντρειωμνων...



     Με τα βιματα που φερνε απ πριν, με τις αρετς του και ιδιατερα με τις συμπθειες που τρεφε πντα στους απλος ανθρπους του λαο, δχτηκε απ τους πρτους το προσκλητριο μνυμα του ΕΑΜ, κανε τους σκοπος του τραγοδι και δωσε λες τις δυνμεις στο νδοξο κνημα της Εθνικς Αντστασης. Μετ την πρτη προσφορ του στους αγνες του λαο της Αθνας κατ του φασστα επιδρομα βγκε στο βουν κι εκε γινε ο εμπνευυστς κι ο κριος οργανωτς του θετρου της Αντστασης.
     Μετ την απελευθρωση, ο Ρτας συμμετχει στο λακ κνημα και με την πνα του αγωνζεται για να γνουν πρξη τα ιδανικ του ΕΑΜ. Γρφει ρθρα, ποιματα, διηγματα, θατρο, συνεχζει τις μεταφρσεις των αρχαων τραγικν, του Σαξπηρ κι λλων ξνων δραματουργν.
Ιστορικ εναι η συνεργασα του Ρτα με τον Μκη Θεοδωρκη. Μουσικ για το κλασικ και το νετερο θατρο ρχισε να συνθτει ο Μκης Θεοδωρκης νωρς-νωρς, το 1945. Επρκειτο για το ργο Θεατρικ Τραγωδα του Βασλη Ρτα. Η προσπθεια μως, λγω και των γεγοντων, μεινε ημιτελς. Μχρι το 1962 μως. Ττε με υποκινητ πλι τον, στω και δευτερογεν, λγο του Βασλη Ρτα ο Μκης κατθεσε την πρτη ολοκληρωμνη του μουσικ για το νετερο θατρο και θριμβευσε. Το ργο: «νας μηρος» του Ιρλανδο Μπρνταν Μπαν -ο Ρτας εχε κνει τη μετφραση. Τα περισστερα απ τα 16 θαυμσια τραγοδια του ργου πγαν στα στματα εκατομμυρων Ελλνων: «ταν 18 Νομβρη», «Το γελαστ παιδ», «νοιξε λγο το παρθυρο», «Τον Σεπτμβριο θυμμαι», «Εμαι γγλος νιος και τυχερς», «Θα σου στελω μνα»… Το ργο πρωτοπαρουσιστηκε σε σκηνοθεσα Λεωνδα Τριβιζ στις 12 Απρλη του 1962 στο Κυκλικ Θατρο της Αθνας.
     ταν ο Ρτας “φεγει” απ τη ζω, στις 30 του Μη το 1977, αφνει πσω του να ργο που αποτελε μνιμη πηγ μπνευσης για το λα, για κθε νθρωπο της προδου. Εκτς απ τις ποιητικς συλλογς του κυκλοφρησε τα ργα Παλις ιστορες (διηγματα) , το ιστορικ δρμα Κολοκοτρνης, τα Καραγκιζικα (θεατρικς κωμικς σκηνς με ρωες “καραγκιζικους”), τα Διηγματα, δο τμους με τα θεατρικ ργα Ργας Βελενστινλς, Ελληνικ Νιτα, Παραμθι της Ανμης, Ερωτκριτος, Ο σζυγος τρελανεται, Γραμματιζομενοι , Προμηθας και λλα.
Μια σειρ εργασες πως, Μνυμσυνο, Δραγτες Πνευματικς Ελευθερας κ.. τις οποες γραψε σε συνεργασα με τη Βολα Δαμιανκου, τη σντροφ του. Μαζ της επσης πραγματοποησε κατ αριστοτεχνικ τρπο ναν τερστιο μεταφραστικ θλο. Μετφρασε ολκληρο το ργο του Σαξπηρ, το θεατρικ και το ποιητικ. Δημοσευσε επσης ποιματα, διηγματα και θεατρικ ργα, εν ιστορικ μεινε η μετφρασ του απ την κωμωδα του Αριστοφνη ρνιθες. Το 1959 το Θατρο Τχνης σε μετφραση του Βασλη Ρτα ανεβζει τους «ρνιθες» του Αριστοφνη σε σκηνοθεσα Κρολου Κουν και μουσικ Μνου Χατζιδκι σε μια μνο παρσταση στο Ηρδειο, γιατ οι υπλοιπες παραστσεις απαγορεθηκαν με εντολ του υπουργο Κωνσταντνου Τστσου. Επαναλφθησαν το 1961.



     Ο Βασλης Ρτας, ως αυθεντικς λακς νθρωπος, ως στοχαστς που θεωροσε το λα την υπρτατη αξα, ως αγωνιστς που θεσε τις δυνμεις του στην υπηρεσα του λαο, μς φησε να ργο στεν δεμνο με τη λακ δημιουργα, με τη δημοτικ ποηση και τα λακ μτρα, να ργο που πηγζει απ το λα και σ’ αυτν απευθνεται. Γι’ αυτ και δκαια μπορε να ονομαστε λακς ποιητς και συγγραφας. Η λακτητ του δεν εκφρζεται μνο στο περιεχμενο των ργων του, στους λακος τπους και χαρακτρες του, αλλ και στην αξιοθαμαστη γνση και χρση της λακς γλσσας. Απ τους στενος δεσμος του με το λα, απ τη σπουδ του του λακο λγου διαμρφωσε τη δικ του θαυμαστ γλσσα -την απαλλαγμνη απ λογιοτατισμος- και το δικ του στοχασμ, τον ευλγιστο και τον εστοχο. Η σοφα του και η κφρασ της φτνουν συχν στη λιττητα της λακς παροιμας. Κι λα αυτ που διαποτζουν το ργο του κνανε το Γλην να τον ονομσει “Κριλφ της Ελλδας” -μιας και ο Ρσος αυτς κλασσικς εναι κρια γνωστς για τους μθους του- για το αθνατο αυτ βιβλο της λακς σοφας.
     Ο Βασλης Ρτας ως συγγραφας κι ως νθρωπος υπρξε μια καθαρ συνεδηση. ταν νας αληθινς λεβντης της ιδας, της τχνης, της πρξης. Γι’ αυτ και πριν ακμη κοινωνσει τις επαναστατικς ιδες, οι οποες εχαν απλωθε απ τη διρκεια του Παγκ. Πολ., διακριντανε για το λακ ανθρωπισμ του κι αμπνεταν απ την ιδεολογα της δοκιμασμνης λακς παρδοσης. Θα του ταριζε σως και του διου, το επγραμμα που εχε γρψει το 1947 για τον Νκο Καρβονη:

Τη λευτερι ζητντας σε ρη και λαγκδια
την βρα στον αγνα με πστος συντρφους
μπκα μπροστ χορεοντας και τραγουδντας
Μην ψιχαλσει δκρυ, αν πεσα στη μχη
χαμογελντας πεσα, πως πφτει ο λιος
μεγαλοσνη ολλαμπρη σταφανωμνη
με δφνες απ’ τα λετερα τα κορφοβονια
αυτ κι ας μολογνε την παλικαρι μου
μ’ να τραγοδι κλφτικο, ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΒΟΥΝΗΣ,
να λει για λεβεντι, για λευτερι, γι’ αγνα.

    μως χει να παρουσισει να πολπλευρο και πολυσμαντο ργο στην ποηση, στην πεζογραφα και πιο ιδιατερα να πλοσιο μεταφραστικ ργο στην πεζογραφα (του Τολστι, ννα Καρνινα, 1924, του Μλλερ, Θωμς ντισον, 1956), στη δοκιμιογραφα (της Ρυς Νταβιντς, Βουδισμς, 1931, του Βεντ, Αναζητντας τον Αδμ, 1957), στην Ιστορα της Λογοτεχνας (Τμας -Λλου, Ιστορα της Αγγλικς Λογοτεχνας, 1931) στην ποηση (λα τα σοντα και τα υπλοιπα ποιματα του Σαξπηρ, παλις σκωτσζικες μπαλντες, ποιματα του Μπυρον και του Ουλτ Ουτμαν, το: ργα και Ημραι, 1998, του Ησοδου, τον Δον Ζουν, του Μολιρου, 1930, το: Μαρα Στοαρτ, 1932 και το: Δον Κρλος, 1934, του Σλλερ, το: Ρζα Μπερντ και το: Η Χανλα πει στον Παρδεισο, του Χουπτμαν, 1955, τις ρνιθες, 1960 και την Ειρνη, 1964, του Αριστοφνη, το: Ο Δμαρχος, του Καλντερν, 1965, το: Ο Δον Χιλ με το πρσινο παντελνι, του Τρσο ντε Μολνα, 1966, το: Ο εχθρς του λαο, του ψεν, 1968 και το: νας μηρος, του Μπαν, 1973. 
     Στο σνολο του συγγραφικο του ργου, πρωττυπου και μεταφραστικο, κυριαρχε ο ιδιμορφος δημοτικιστικς λγος του, εμπνευσμνος απ το δημοτικ τραγοδι κι η λακ ρομαντικ κοσμοθεωρα του. Ανιχνεονται, επσης, επιρρος απ το λακ θατρο του Καραγκιζη, τη σεξπιρικ δραματουργα και το αρχαο ελληνικ δρμα. Ποιματ του χουν μελοποισει, μεταξ λλων, ο Μκης Θεοδωρκης, ο Μνος Χατζιδκις, ο Γιννης Σπανς, ο Χρστος Λεοντς, ο Μιχλης Τερζς κι ο Αργρης Μπακιρτζς.

ΕΡΓΑ:

Ποηση

Το τραγοδι των σκοτωμνων – Κρυφς καημς. Gorlitz, Verlangsanstalt Gorlitzer Nachrichten und Anzeiger, 1917.
Το τραγοδι του καμπορη και λλα τραγοδια. 1920.
Ανοιξιτικο αγρι. Gorlitz, Verlangsanstalt Gorlitzer Nachrivhten und Anzeiger, 1923.
Παιδιτικα τραγοδια. 1943.
Τρελ πορεα. Αθνα, 1945.
Τραγοδια της κατοχς πατριωτικ ηρωικ. Αθνα, κδοση του ποιητ, 1952.
Κιθρα και γαροφαλλο• ερωτικ και λλα ποιματα. Αθνα, καρος, 1953.
Μνημσυνο. Αθνα, 1961. (σε συνεργασα με τη Βολα Δαμιανκου).
…παρ προσττας νχωμεν. Αθνα, 1974.
Βραδιν τραγοδι. Αθνα, 1974.
Βραδυν τραγοδιΒ. Αθνα, 1980.
Τραγοδια της Αντστασης. Αθνα, 1981.

Θατρο

Να ζει το Μεσολγγι. Αθνα, κδοση των Μουσικν Χρονικν, 1927.
Ιησος δωδεκαετς εν τω να• Δρμα. Μουσικ Ψχου. Αθνα, Δημητρκος, [1929].
Σε γνωρζω απ την κψη• Δραματικ σκην. Αθνα, 1928.
Σπιτσιο φα. Αθνα, 1929.
Τα κορτσια επαναστατον. Αθνα, 1930.
Ο Καρδολας. Αθνα, 1930.
Μαξιλαρις. Αθνα, 1931.
Ο χορς των παιχνιδιν. Αθνα, 1931.
Οι Μαξιλαρις. Αθνα, Δημητρκος, 1933.
Ο χορς των παιχνιδιν. Αθνα, Δημητρκος, 1933.
Ργας ο Βελεστινλς. Αθνα, Γκοβστης, 1936.[2]
Το πινο• Κωμωδα για κοκλες. Αθνα, 1943.
Γραμματιζομενοι• Κωμωδα. Αθνα, κδοση του συγγραφα, 1943.
Ελληνικ νιτα• Τραγωδα. Αθνα, Γκοβστης, 1946.
Ο ρωας. Αθνα, 1947.
Το παραμθι της ανμης• Κωμωδα. Αθνα, κδοση του συγγραφα, 1953.
Καραγκιζικα. Αθνα, 1955.
Κολοκοτρνης• Η νλα του Δρμαλη• Ηρωικ δρμα σε τρεις πρξεις. Αθνα, αντυπο απ την Επιθερηση Τχνης, 1955.
Αυγολα • Τραγουδκια – Στιχοπαγνια – Μθοι. Με μουσικ Νικηφρου Β. Ρτα. Εικνες Κατερνας Νικ.Ρτα. 1974.
Θατρο για παιδι. Αθνα, 1975.
Καραγκιζικα Β. Αθνα, 1978.

Πεζογραφα

Παλις ιστορες• Διηγματα. Αθνα, καρος, 1955
Η περιουσα και λλα διηγματα. Αθνα, περ. "Λακς λγος", 1966
Δκα παραμθια. Αθνα, 1981.

Μελτες

Οδηγς για σχολικς παραστσεις. 1931.
Εισαγωγ στο θατρο του σχολεου. Αθνα, Δημητρκος, 1933.
Τεχνολογικ Α. Αθνα, 1951.
Τεχνολογικ Β. Αθνα, 1952.
Δραγτες πνευματικς ελευθερας. Αθνα, 1961.
Δημοκρτες παραδημοκρατικο. Αθνα, 1965 (σε συνεργασα με τη Βολα Δαμιανκου).
Βος και πολιτεα (σημειματα ημερολογου). Αθνα, 1980.
Θατρο και Αντσταση. Αθνα, Σγχρονη Εποχ, 1981.
Ο αγνας στα ελληνικ βουν. Αθνα, 1982.
Κριτικο στοχασμο πνω στην Οδσσεια του Καζαντζκη. Αθνα, 1983.
Θατρο και γλσσα 1-2. Αθνα, Επικαιρτητα, 1986.

Μεταφρσεις

Τολστι Λων, ννα Καρνινα• Πρλογος Ε.Φ. – Μετφρασις Βασ. Ρτα Α. Αθνα, Ελευθερουδκης, 1924.
Σαξπηρ, παντα. Αθνα, 1927-1974 (και σε συνεργασα με τη Βολα Δαμιανκου).
Σλλερ, Μαρα Στιοαρτ• Δρμα σε πντε πρξεις• Μετφραση Β.Ρτα. Αθνα, κδοση των Μουσικν Χρονικν, 1932.
Φρειδερκος Σλλερ, Δον Κρλος• Δραματικν ποημα εις 5 πρξεις• Μετφρασις Β.Ρτα. Αθνα, 1933.
Χουπτμαν, Η Χνελε πει στον παρδεισο. Αθνα, 1943.
Χουπτμαν, Ρζε Μπερντ. Αθνα, 1953.
Ξνα λυρικ. Αθνα, καρος, 1955.
Φρανσου Μιλλρ, Θωμς ντισον• Μετφραση Βασλη Ρτα. Αθνα, Δφρος, 1956.
Αριστοφνης, ρνιθες (Πετομενα)• Μετφραση, εισαγωγ & σχλια Βασλη Ρτα. Αθνα, Εταιρεα Λογοτεχνικν Εκδσεων, 1960.
Μπ. Μπιν, νας μηρος. Αθνα, 1963 (σε συνεργασα με τη Βολα Δαμιανκου).
Αριστοφνης, Ειρνη. Αθνα, 1964.
Τρσο ντε Μολνα, Δον Τζιλ με το πρσινο παντελνι. Αθνα, 1965.
Καλντερν, Ο Δμαρχος της Καλαμα.
Ησοδος, ργα και Ημραι. (στον τμο Η ελληνικ ποηση ανθολογημνη).


==================


ΠΟΙΗΜΑΤΑ:

                   Σ' Αγαπ

Σ' αγαπ, το λω και θλω να πεθνω.
Κνω να ξεχσω και το νου μου χνω.
Σ' αγαπ, το λω και τρμει το κορμ μου,
το διπλολογιζω, καν' οι λογισμο μου.

                 Βουν Για Χαμηλσετε...

Βουν για χαμηλσετε, κορφς, για τραβηχτετε,
να δομε κμπους πρσινους, πλαγις λουλουδιασμνες,
λιβδια με τα πρβατα, γιαλος με τα καρβια.
Και τραβηχτκαν οι κορφς, τα ρη χαμηλσαν
κι εδαμε κμπους με σταυρος, πλαγις με σκοτωμνους,
ανταριασμνες θλασσες που ξβραζαν κουφρια
και τα κορκια σγνεφα και τα σκυλι κοπαδια.

                              Ο Χρος

Τη νιτη εγ τη χρηκα και χρο δε φοβμαι:
Καλς να 'ρθει κι ποτε 'ρθει, μακρι απχε κιλα.
Λεν μαρος εν', μαρα φορε, μαρο 'ν' και τ' λογ του
μα εγ τον ξρω μερακλ, για χρη μου θ' αλλξει
κι σπρος θε ναν', σπρα θα φορε κι σπρο θαν' τ' λογ του
μπροστ του θα 'χει τα διολι, πσω του τα τουφκια
και στ' μπα του και στ' βγα του, στ' αστραποφγγισμ του
χαρ θα παζουν τα διολι, θα ρχνουν τα τουφκια...



                           Εωθιν

Ροδοχαρζει χαραυγ, πτα κορυδαλλ μου,
πτα πουλ, μεσορανα, χαρομενα λαλντας,
κι απψε ξενυχτσαμε στης λυγερς τον κρφο:
στον πνο την αφσαμε τη πολυφιλημνη,
κοιμται ροδομγουλη και ξεπλεκομαλλοσα
και μια γλυκοχαμογελ, μια γλυκαναστενζει
κι η νερατζολα πνω της τινζει τον ανθ της.

      Στ' Ανεμβροχο...

Χορεει
το κμα στ' ανεμβροχο
χορεουν
οι γλροι στ' ανεμβροχο
χορεουν
τα πεκα στ' ανεμβροχο
χορεει 
κι η Ελνη στ' ανεμβροχο
χορεει
στα φκια, στα ξεβρσματα,
και τρχει
στους κβους και στ' ακρραχτα
γιατ' βρε
σημδι απ' τον Κστα της
σημδι
στη ππα που του χρισε,
την ρα
που μπρκαρε κι αρμνισε
την βρε
δαρμνη απ' τα κματα...

           Το Γελαστ Παιδ

ταν πρω τ' Αυγοστου κοντ στη ροδαυγ
βγκα να πρω αρα στην ανθισμνη γη
βλπω μια κρη κλαει, σπαραχτικ θρηνε
σπσε καρδι μου εχθη το γελαστ παιδ

Εχεν αντρει και θρρος και αινια θα θρην
το πηδηχτ του βμα το γλιο το γλυκ
ανθεμα την ρα, κατρα τη στιγμ
σκοτσαν οι εχθρο μας το γελαστ παιδ

Μον' να 'ταν σκοτωμνο στου αρχηγο το πλι
και μνον απ βλι Εγγλζου να 'χε πει
κι απ απεργα πενας μσα στη φυλακ
θα 'ταν τιμ μου που 'χασα το γελαστ παιδ

Βασιλικι μου αγπη μ' αγπη θα στο λω
για το ,τι κανες αινια θα σε κλαω
γιατ λους τους εχθρος μας θα ξκανες εσ
δξα τιμ στ' αξχαστο γελαστ παιδ.

   Το Χριστινκι

Δδεκα αγρια του σκολειο
κι η Χριστινι μια τξη
μη βρξει και μη στξει.

Τ' αγρια τ' ορκιστκανε
στην παλικαροσνη
να κλψουν το Χριστνι.

Βαρκολα ξαρματνουνε
με σταυρωτ πανκι
Χριστνα - Χριστινκι.

Ποιος εδε πετροπρδικα
να παζει με γερκια
στο πλι στα θυμαρκια;

Ποιος εδε τη ξανθμαλλη
γελοσα και πανρια
να παζει με τ' αγρια;

-μπα, καλ, στη βρκα μας
να πμε και να 'ρθομε
τραγοδι που θα ειπομε!

Τ' αστρια τρεμουλιζουνε
στου Ζφυρου το χδι
το μορφο τοτο βρδυ.

Σπαρμνο χρυσολολουδα
το πλαγο λιβδι
το μορφο τοτο βρδυ.

λλοι ταιριζουν τα πανι
κι λλοι κουπ τραβονε,
Χριστνα, ο νους σου πο 'ναι;

Το Χριστινκι τραγουδε
της βρκας κυβερντης,
γλυκει που εν' η φων της!

Και λει τραγοδι του ρωτα
και για τον πθο λει,
για το φιλ που καει.

Κι η βρκα εποθοφτρωσε
κι ορθοπηδ το κμα
τραβντας λο πρμα.

Γλια, τραγοδια σπασαν,
τ' αγρια συμπαλεουν,
μοχτον, φιλ γυρεουν.

Χουγιζει ο αρας για φιλ,
βγζουν καημος και πθη
της θλασσας τα βθη.

Κανες δεν εναι στο κουπ,
κανες και στο τιμνι
λαχτρα που τος ζνει.

Για το φιλ της Χριστινις
χυμν με χλια χρια
νερ, βουν κι αστρια.

Κι η βρκα η ποθοπλνταχτη
πει στων νερν τα βθη
με του ρωτα τα πθη.

Κι εκε σαλεουν τα παιδι,
ψχνουν να βρουν ακμα
της Χριστινις το στμα.

Δεν κλαω τα δδεκα παιδι,
τους νιους, τους μαθητδες
τις δδεκα μανδες,

μν' κλαω τα μτια τα γλαρ,
το λυγερ κορμκι,
τ' αγρμι το λαφκι,

που τανε δδεκα χρον,
-Παρθνα Παναγι μου-
κι λαμπ' η γειτονι μου.

Το Τραγοδι Του Ερωτκριτου

Ψηλ κυπαρισσκι μου
χαμλωστην κορφ σου
ρξε μου κλνο να πιαστ
και πρε με μαζ σου.

Ψηλ την χεις τη φωλι
ξαμνω μα δε σνω
με του καημο το βσανο
βραδιζω ξημερνω.

Δεν χεις μτια να με ιδες
καρδι να μελεσεις
γλσσα να λγο να μου πεις
να με παρηγορσεις.

Εικνα ανθοπερπλεχτη
τριαντφυλλο του Μη
ξπνα νακοσεις τι καημς
για σνα τραγουδει.

Πετει λετερη η φων
μα τα φτερ δεμνα
κλαει μακρι σου το πουλ
που χνεται για σνα.

Μα εγ θα σχσω τα βουν
τα πλα θαρμενσω
προσκυνητς στα πδια σου
να ρθω να ξεψυχσω.

             Σοννττο 114

Καννα εμπδιο να ενωθον πιστς καρδις
Εγ δε δχομαι, δεν εναι η αγπη αγπη,
Που αλλζει μ’ λες του καιρο τις αλλαγς
Και ξεστρατει με κθε σκοντημα, σαν τπι

χι! εναι να σημδι αινιο σταθερ
Που απαρασλευτο τις μπρες αντικρζει:
Του νατη το στρο που, κι αν χει μετρημ
Πσο μακρι ‘ναι, δε μετριται πσο αξζει

Δεν εν’ η αγπη μπαγνιο του καιρο,
Που αυτς θερζει ροδομγουλα και χελια,
Η αγπη δεν πηγανει με ρες και με μλια.

Γιατ θα βρει την κρη, πντα και παντο.
Αν τοτο εν’ πλνη κι αποδειχνεται σ’εμ
Οτ’ γραψα, οτε αγπησε νθρωπος ποτ.
_____________________________

ΠΕΖΑ:


      Ο Πασς Μαθανει Τον Καραγκιζη Τ Εστ Πατρς

Πρσωπα: Πασς, Καραγκιζης, Βεληγκκας

ΠΑΣΑΣ: Σ’ εκλεσα, Καραγκιζη, να σου ομιλσω δια την ιερν υποχρωσιν που χομεν λοι να υπερασπζομεν την πατρδα μας και να θυσιζωμεν ακμη και την ζων μας δια την σωτηρα, την προκοπν και το μεγαλεον της.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ωραα! Τι ωραα!
ΠΑΣΑΣ: χεις ιδαν τι εστ πατρς;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, καλ σαι!
ΠΑΣΑΣ: Για εξγησ μου!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, ντε τεχνολογα θες τρα;
ΠΑΣΑΣ: χι, πες μου, να ιδ κατ πσον αντιλαμβνεσαι τι εστ πατρς.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Να πατρς εναι…
ΠΑΣΑΣ: Μπρβο, πες το!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Τξερα, αλλ να, τρα το ξχασα.
ΠΑΣΑΣ: Ας υποθσωμεν πως εγ ρχομαι να σε πετξω ξω απ’ το σπτι που κθεσαι να καθσω εγ. Το θα κμεις;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Χου, χου! Να καθσεις εσ ο πασς στη καλβα τη δικι μου;
ΠΑΣΑΣ: Ναι, τι θα κμεις;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Χου, χου, δεν το λω, ντρπουμαι.
ΠΑΣΑΣ: Πστο παιδ μου, διτι ,τι και να κμεις δια να υπερασπσεις το σπτι σου, εναι συγχωρημνον.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: μα θρθεις εσ να με βγλεις απ’ το σπτι μου για να καθσεις εσ…
ΠΑΣΑΣ: Ναι, το θα κμεις;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Χου! Χου!
ΠΑΣΑΣ: Πστο, μη ντρπεσαι.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: …Κι εγ θα πω στο δικ σου το σπτι, στο σαρι να πομε;…
ΠΑΣΑΣ: χι, βρε, εσ θα μενεις χωρς σπτι, στον δρμο!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Και στο δικ μου το σπτι ποιος θα κθεται;
ΠΑΣΑΣ: Εγ!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Αμδ!
ΠΑΣΑΣ: Μπρβο, τι αμδ;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Δεν κθεσαι εσ οτε τρεις στιγμς, γιατ απ’ την πρτη στιγμ θα σε κνουνε οι ψλλοι να πεταχτες ξω φωνζοντας «πυρκαγι!»
ΠΑΣΑΣ: Αχ, ντιπ μπουνταλς, εσαι ζβαλη. Ας πομε πως ρχεται νας να σου πρει το σπτι. Τι θα κμεις;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ποιος θα ’ρθει να πρει το δικ μου σπτι, πασ μου; Στραβομρα θα ’χει να πρει καννα καλτερο, απ τα τσα…
ΠΑΣΑΣ: Υπθεσε, βρε, πως δεν υπρχουν λλα σπτια, πως εσαι στην ερημι.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Στην ερημι; Και τι θα τρω;
ΠΑΣΑΣ: Υπθεση κνουμε: Εσαι στην ερημι κι αυτ η ερημι εναι δικ σου κι ρχεται ο λλος να σε βγλει, για να μενει αυτς. Τι θα κμεις;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ποιος κθεται στην ερημι, πασ μου, και μλιστα να ’ρθει κι λλος να τονε βγλει; Τι ’ναι η ερημι, το σαρι σου να ’χει ολα τα καλ;
ΠΑΣΑΣ: Λοιπν, στω: Εγ εμαι στον τπο μου, στο σαρι μου, στην καλοπρασ μου κι ρχεται ο λλος και μου κνει πλεμο να με βγλει εμνα, να με αιχμαλωτσει, να με σκοτσει και να πρει αυτς να ’χει την περιουσα μου και τις γυνακες μου και τ’ αγαθ μου και τη δξα μου! Ε, δεν πρπει ν’ αντισταθ, να πολεμσω, γι να διαφεντψω το δκηο μου;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: κου λει!
ΠΑΣΑΣ: Ε, αυτ εναι πατρς.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ποιο;
ΠΑΣΑΣ: Να, ο τπος εδ μ’ λα τα καλ του. Το κατλαβες τρα;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Πως, πως…
ΠΑΣΑΣ: Τι κατλαβες;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Να, πως πατρς εναι το σαρι σου, τα λεφτ σου, (οι γυνακες σου), η καλοπρασ σου…
ΠΑΣΑΣ: χι μνο η δικ μου η καλοπραση, βρε, παρ κι η δικ σου. Εδ εμαστε λοι μαζ.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Μαζ εμαστε, αμ χρια τρμε. Εσ χεις τα καλ κι εμες τα καλμια.
ΠΑΣΑΣ: μα εσαι πολ ζεβζκης και μπουνταλς. – Ε, Βελ!
ΒΕΛΗΓΚΕΚΑΣ: (Μπανει) Πω-γι, προστζει εφντη μ’ !
ΠΑΣΑΣ: Πρ’ τον τοτον εδ τον ανητον, να τον μθεις τι εστ πατρς.
ΒΕΛΗΓΚΕΚΑΣ: Γκελ μπουρντ, πεζεβγκ!
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: (Εν τον βγζει ξω ο Βεληγκκας με τις κλωτσις) ωχ! ωχ! ωχ! Πατρς εναι η φτχεια, το ξλο κι ο Παρθεννας! ωχ!

                       To Γρμμα Του Πνιμνου

     Εχε κατβει ο Θες κτου, ο θαλασσθεος και συντραζε τη θλασσα και σρωνε τον τπο ημερνυχτα. Οι νεμοι, ξαπολυμνοι, εδιχνανε κι απ' το πλαγο κι απ' τη στερι και πλεομενα και ανθρπους και ζωνταν, ξερζωναν δντρα και μπανανε και ως και μσα στα σπτια και ορλιαζαν. Κποτε ο μαυροσννεφος ο Νοτις πρε να ξεθυμνει, το βρδυ γλρωσε κι λη νχτα μνο η θλασσα ανταρευτανε ακμη και βγγαγε. Οι πρτοι νθρωποι που βγκανε χαρματα στο γιαλ, βρκανε τον πνιγμνο τουμπανιασμνο πνω στα φκια και στα κλαρι. Τα ‘χε λα ξερσει το κμα, που φοσκωνε ακμη και ξρναγε αφρος, αν καλ ξελιγωμνο πια κι αποκαμωμνο.
     νας πνιμνος στο ακρογιλι, σε μικρ χωρι, φρνει μεγλη ταραχ στους ανθρπους. Αμσως το μαθανουνε λοι και συνζονται γρω στο κουφρι, με περιργεια, θλψη και συμπνια. Ετοτος φαιντανε ντρας μεσκοπος, μα η θλασσα τον εχε δερει πολ πριν τνε πετξει ξω και του 'χε χαλσει τη μορφ, σε τρπο που δεν δειχνε πολλ σημδια γνρας. Κι η φαντασα τω χωριατνε βλθηκε αυτ να τρξει μακρι για να πισει το σουλοπι, τη νιτη, την αντρει του πνιμνου και τις σχσεις του με τον κσμο. Κι πως λοι τους τανε θλιμμνοι, κι απ δικ του ο καθνας απ το χαλασμ της κατοχς κι απ την πενα, γιατ ο πλεμος δεν εχε αφσει σπτι που να μην το 'χει κψει στην καρδι, οι φαντασις με πολ μαρα μτια εδανε το γνωρο κουφρι που κειττουνε εκε, πνω στα φκια, ξεχαρβαλωμνο και φουσκωμνο σαν μεθυσμνο και αδιντροπο. Σα να βλαστμαγε τη ζω. Σα να μοτζωνε και τον ουραν τον ολογλανο που πιανε να τνε χρυσνει ο λαμπρς ανοιξιτικος λιος και τη θλασσα που καταλγιαζε λιγοθυμισμνη, και το αγρι που κατβαινε απ τις κορφς τις γερνιες και τις πρσινες πλαγις γρω, μοσκοβολημνο απ θυμρι κι αγριοβιολτα, και τα πουλι που πετοσανε στο γλαρν αθρα, και τους ανθρπους γρω του, που τνε κοιτζανε με σκυμμνα μοτρα και μτια ανσυχα και φοβισμνα.
     Επ τλους ρθε κι ο χωροφλακας κι λοι του κνανε τπο να περσει μπροστ. Κοταξε πρτα με προσοχ το κουφρι, απ το μπρουμυτισμνο κεφλι του ως τα ανακλαδισμνα κανι του, στερα πρσταξε δυο χωριτες να το γυρσουν ανποδα. Η φορεσι του μοιαζε με στολ.
- Στρατιτης τανε, επε ο χωροφλακας, κι λοι οι παραστεκομενοι αναστενξανε κι οι γυνακες πιο πσω λουχτοκιασαν.
- Για ψχτε του τις τσπες, πρσταξε πλι ο χωροφλακας, κι οι δυο χωριτες που προθυμθηκαν να βλουνε χρι στον πνιμνο, αρχσανε τρα να τνε ξεκουμπνουνε, να χνουνε τα χρια τους μες στις τσπες του, να τραβνε απ κει πρματα και να τα δνουνε του χωροφλακα.
- Το ρολι του, επε νας ξεθηλυκνοντας να ρολι απ' τον αρμ του πνιμνου. Πλι λουχτοκιασαν οι γυνακες. Μα οι ντρες και τα παιδι γλασαν, γιατ αυτς που ξεθηλκωσε το ρολι, πριν το παραδσει στο απλωμνο χρι του χωροφλακα, το 'βαλε στ' αυτ του, για ιδε αν δουλεει.
- Τι ρα λει; να βλουμε λοι τα ρολγια μας!! ρτησε φωναχτ νας χωρατατζς και το αστεο του δεν μεινε αναπντητο απ γλια.
     Δεν ργησαν οι παλμες του χωροφλακα να γεμσουνε με πρματα, το ρολι, ναν σουγι, να μαντηλκι, μια φυλλδα διπλωμνη, να μολβι, μια τσατσρα, να πορτοφλι φουσκωμνο σαν τον ιδιοχττη του και ξεκοιλιασμνο, που μισοφαινντουσαν τα μσα του χαρτι και τα χρματα, να μτσο γρμματα. Ο χωροφλακας τ' δειασε λα μσα σ' να σακδιο που 'χε κρεμασμνο στο πλευρ του. Κρτησε μνο τα χαρτι κι ρχισε να τα εξετζει, ψχνοντας για την ταυττητα του πνιμνου. Ξεφυλλζοντας τα μουσκεμνα γρμματα, διβαζε κιλας φωναχτ:
   "Αγαπητ μου Ελεντσα…".

- Γρμματα στην αγαπητικι του, φναξε ο χωρατατζς και γλασαν τα παιδι.
     Ο χωροφλακας ξεδπλωσε το δετερο γρμμα και διβασε πλι : "Αγαπητ μου Ελεντσα…", στερα τρτο, τταρτο, κι λα ρχιζαν με το "Αγαπητ μου Ελεντσα".
- Διβασε και παρακτω, ξεστμισαν μερικο. Ο χωροφλακας κρτησε το τελευταο να διαβσει και παρακτω. Και η δικ του πια η περιργεια και ολοννε εχε φουντσει. Η φαντασα του καθενο εχε πλσει απ το φαντο χος μια ξχωρη μορφ γι' αυτ την Ελεντσα. λλος την βλεπε ερωμνη, λλος γυνακα στεφανωτ, λλος Ελενρα, λλος Ελγκω. Ο χωροφλακας διβασε φωναχτ ως το τλος το ακλουθο γρμμα:

   "Αγαπητ μου Ελεντσα
     Σου 'χω γρψει γρμματα, παιδ μου, κθε μρα σου γρφω, χωρς να σου στελω ακμη καννα, γιατ δεν τα κατφερα. κι η ελπδα που εχα να σου τα στελω, τρα χθηκε ολτελα, γιατ πιστηκα. μως πλι σου γρφω το τελευταο χαρτ που χω κι σως βρω καμι ευκαιρα. Τρα μας εβλανε στο πλοο, για να μας πνε στα μρια τους. τσι λνε πολλο, μα κανες δεν ξρει για πο ταξιδεουμε. Τα αεροπλνα ρχονται ολονα απ πνω μας και μας ρχνουνε κι ολονα οι καρδις μας λαχταρζουνε, τρα θα μας βουλιξουνε. Βλπουμε τη στερι να φεγει λγο λγο και να χνεται απ' τα μτια μας. Παιδ μου, Ελεντσα μου, ο νους μου εναι σε σνα που μεινες μνα στο σπτι, να κοιτξεις και τ' αδρφια σου κι εσαι ακμη τσο μικρ. Απ την ημρα που 'λαβα το γρμμα σου το πικραμνο, που μου 'γραφες τη θαν της μητρας σου, μρα νχτα εσνα συλλογζομαι και κλαω. Μλις εχα σκολσει τη μχη κι μουνα ζωντανς ακμη κι βλαβος κι τρωγα ευχαριστημνος το ψωμ μου, ρθε παιδκι μου το γρμμα σου με τη μαρην εδηση που με λβωσε κατκαρδα. Καλτερα λεγα να μ' εχε πρει εμνα ο χρος, πως τσους και τσους συντρφους μας και χωριανος μας, πρα που πρε τη μητρα σου. Γιατ αυτ χρειαζτανε σε σνα και τ' αδρφια σου που εναι ακμα μικρολια και πς να ζσουνε. Μου 'γραφες, παιδ μου, να κνω καρδι και σπραξε η ψυχ μου, που 'δινες εσ θρρος, εσ το πλερο και μικρ κοριτσκι. Παιδκι μου, να τηρξεις τ' αδρφια σου και να τους σταθες εσ μνα πονετικι. Να μη ζητσεις τη βοθεια κανενο χωριστ, παρ λου του χωριο. Να μην εμπιστευθες, παιδ μου, οτε τον παπ, οτε τον πρεδρο χωριστ να σε βοηθσουνε κι οτε καννα συγγεν, παρ να πσεις στο λεος του χωριο. Να βγεις, παιδ μου, στην εκκλησα, μες στη μση, και να τνε φωνξεις τον πνο σου. Να 'χεις μαζ σου κι λα τ' αδερφκια σου, να φωνξετε λα μαζ και να πετε "Χωριανο η μνα μας πθανε, ο πατρας εναι στον πλεμο, το χωρι να μας φροντσει και μεις εδ του χωριο εμαστε". Μσα στην απελπισι σου, εσ παιδκι που ‘δειξες μυαλωμνο και πονετικ, εσ εσαι το μοναχ στριγμα της καρδις μου, εσ εσαι το μοναχ φως μσα στο σκοτδι που βρσκομαι. Να πολεμσεις, παιδ μου, για τ' αδρφια σου. Να τηρξεις τους λλους, να μην τηρξεις τον εαυτ σου. Να μη ζηλψεις καθλου τις χαρς και τις ομορφις και τα στολσματα για τον εαυτ σου και παρατσεις τ' αδρφια σου, που απ σνα κρμονται τρα. Σου 'πεσε μεγλο βρος πουλκι μου, Ελεντσα μου, πνω στις τρυφερς σου πλτες, το χρος της μνας μαζ και του πατρα. Να το νισεις, βασανισμνο, και να σταθες σ' αυτ το χρος πιστ, τσι να ιδομε καλν αντμωση. Να μη γυρσω, παιδκι μου, πσω και σας βρω σκρπια και ντροπιασμνα. Εγ, απ δω που βρσκομαι, εσς χω ελπδα για να παλψω και κθε πνο μου θα παρνει δναμη απ σνα, πλερο πουλ μου, που θ' αγωνζεσαι μσα σ' αυτ τη συφορ για το καλ και την προκοπ. Κι ταν ανταμωθομε λοι μας χαρομενα…".

     Εδ σταμτησε το διβασμα, γιατ δεν εχε συνχεια. Ο χωροφλακας γρισε τα μτια του στους παραστεκμενους κι λοι κλαγανε, οι γυνακες γοερ, οι ντρες σκυφτο και σαν ντροπιασμνοι. Ως και τα παιδι στεκντουσαν συλλογισμνα. Κποιος εφναξε κι επε:
"Αυτς ο πνιμνος εναι δικς μας, κι αυτ η Ελεντσα και τα παιδι τους τ' λλα, δικ μας εναι! Πρπει εμες να τα φροντσουμε".
"Ναι, ναι", φναξαν λοι "να φροντσουμε να τα βρομε". Κι ρχισε συζτησε σ' λη τη σναξη εκε γρω στον πνιγμνο. λοι φωνζανε κι ο καθνας επρσθετε κι απ μια γνμη, πς να κμουνε ν' ανακαλψουνε το χωρι και το σπτι του πνιμνου, πς να στελουνε επτηδες ανθρπους μ' ξοδα του χωριο τους, να ταξιδψουνε, λη την Ελλδα στην ανγκη, για να βρονε αυτ την Ελεντσα, να τη βοηθσουνε. λλος επρσθετε "να τα προυμε αυτ τα παιδι και να τα φρουμε εδ στο χωρι μας, να τα κνουμε δικ μας". λλος επε : "Να τα τυπσουμε στην εφημερδα, τα διαβσει λος ο κσμος".
     τσι, με ταραχ και συγκνηση και γενικ προθυμα να εχτελσουνε τις εντολς του πνιγμνου, πρασαν οι χωριτες εκενη την ημρα τους. μως τι κμανε, πς τλειωσε αυτ η ιστορα, αν το χωρι αυτ βαλε σε πρξη την πρτη ορμ που 'λαβε απ' το γρμμα του πνιμνου, αν και το λεψαν του και το γρμμα του πρανε το φυσικ τους δρμο, εκενο για μιαν κρη στο νεκροταφεο, κι εκενα για μιαν κρη στη ντουλπα της ανκρισης, δε μαθετηκε. Πολλς εναι οι γνοιες κι οι λαχτρες της ζως, τσι που, ως να γνει το ‘να περιστατικ, λλα απανωτ ρχονται και το πλακνουνε, σαν τα κματα στο γιαλ, που ως να ιδες καλ καλ το πρτο κμα, δετερο, τρτο απ κοντ ρχεται και κουκουλνει τ' λλα, και το μνο που νιθεις βαρι εναι η αντρα και το φρισμα του πελγου.

                   

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers